به گزارش خبرنگار اقتصادی خبرگزاری تسنیم، بیست روز صعود مداوم شاخص کل بورس، سرانجام در معاملات چهارشنبهای که گذشت متوقف شد؛ اما آنچه در پایان این روز معاملاتی اهمیت بیشتری از خود افت شاخص داشت، نحوه واکنش بازار سهام بود؛ جایی که بورس تهران در شرایطی با افزایش عرضهها مواجه شد که شاخص کل در ابتدای معاملات حتی بیش از 2 درصد عقب نشست، اما در ادامه بخشی از این افت جبران شد و نماگر اصلی بازار سرمایه در نهایت با کاهش 1.21 درصدی روی رقم 6 میلیون و 503 هزار واحد ایستاد. این رفتار نشان میدهد بازار سهام هنوز به نقطهای نرسیده که بتوان از تغییر قطعی روند سخن گفت، اما در مقابل نمیتوان افزایش ریسک و کاهش اطمینان سرمایهگذاران را نیز نادیده گرفت.
کارشناسان معتقدند معاملات چهارشنبه را میتوان نخستین آزمون جدی بورس پس از یک دوره طولانی رشد دانست؛ چرا که بازاری که در مدت 20 روز معاملاتی پیاپی تقریبا بدون وقفه در مسیر صعود حرکت کرده بود، طبیعی است که با افزایش یکباره ریسکهای سیاسی و نظامی، با موجی از شناسایی سود مواجه شود. در این میان اما مسئله اصلی این نیست که چرا شاخص در یک روز منفی شد؛ بلکه پرسش مهمتر این است که آیا این اتفاق صرفا یک اصلاح کوتاهمدت پس از یک رشد پرشتاب است یا نخستین علامت از تغییر رفتار نقدینگی در بازار سهام.
بر این اساس بررسی اعداد معاملات چهارشنبه تصویر روشنی در این زمینه ارائه میکنند؛ جایی که ارزش معاملات خرد به حدود 40 هزار میلیارد تومان رسید؛ که معنای آن اینست که بازار سهام همچنان از نقدشوندگی و تحرک بالایی برخوردار میباشد. با این حال، حدود 5 هزار و 600 میلیارد تومان پول حقیقی از سهام خارج شد و 65 درصد نمادها در محدوده منفی به کار خود پایان دادند.
در این زمینه کارشناسان میگویند در بازارهای مالی، افزایش ارزش معاملات بهتنهایی نشانه رونق نیست؛ و ممکن است ارزش معاملات در شرایطی بالا باشد که فروشندگان فعالتر شدهاند و خریداران صرفا در حال جذب بخشی از عرضه هستند. اتفاقی که چهارشنبه رخ داد، تا حدی چنین تصویری داشت: حجم معاملات بالا ماند، اما برآیند جریان پول حقیقی منفی شد. به همین دلیل، برای قضاوت درباره آینده بورس، رصد ورود و خروج پول در چند روز آینده به مراتب مهمتر از رقم معاملات یک روز خواهد بود.
از سوی دیگر، همزمانی افت بورس با افزایش نرخ ارز و رشد داراییهای موازی، پیام دیگری برای بازار سهام دارد؛ و آن این که در شرایطی که نرخ دلار آزاد از محدوده 214 هزار تومان در روز سهشنبه به حوالی 219 هزار تومان در روز چهارشنبه رسید و قیمت طلا و سکه نیز در سطوح بالایی قرار گرفت، بخشی از سرمایهگذاران ممکن است به جای خروج کامل از بازار دارایی، صرفا ترکیب سبد خود را تغییر دهند. به بیان دیگر، پول لزوما از اقتصاد داراییها خارج نشده؛ بلکه ممکن است در حال جابهجایی از داراییهای پرریسکتر به گزینههایی باشد که در فضای نااطمینانی، نقش پوشش ریسک بیشتری دارند.
این موضوع، حساسیت بورس را در مقطع کنونی افزایش میدهد؛ چرا که بازار سهام طی ماههای اخیر بازدهی قابلتوجهی ثبت کرده و شاخص کل از ابتدای سال بیش از 90 درصد رشد کرده است؛ بنابراین، طبیعی است که با افزایش ریسک سیستماتیک، بخشی از سرمایهگذاران حاضر نباشند سودهای ایجادشده را در معرض ریسکهای جدید قرار دهند. در چنین وضعیتی، حتی اگر چشمانداز بنیادی شرکتها تغییر محسوسی نکرده باشد، افزایش ریسک میتواند نسبت قیمت به سود مورد انتظار سرمایهگذاران را کاهش دهد و به افت قیمت سهام منجر شود.
با این حال، مقایسه وضعیت فعلی با بورس سال 1399 باید با احتیاط انجام شود؛ چرا که شباهتهایی میان دو دوره وجود دارد؛ از جمله نرخهای واقعی منفی، تورم بالا، جذابیت بازار سهام در مقایسه با برخی داراییها و حرکت نقدینگی به سمت بازار سرمایه. اما تفاوتهای مهمی نیز وجود دارد؛ به عنوان مثال در سال 1399 ارزش معاملات روزانه در اوج رونق به حدود یک میلیارد دلار میرسید، در حالی که در شرایط فعلی حتی در روزهای پررونق نیز ارزش معاملات بهطور پایدار به چنین سطوحی نزدیک نشده و حدود 300 میلیون دلار بوده است. همچنین ساختار بازار سهام امروز از نظر ابزارهای مالی، صندوقها، معاملات مشتقه و تجربه فعالان حرفهای با سال 1399 تفاوت دارد.
تفاوت دیگر بورس امسال با بورس 99، به وضعیت شرکتها و اقتصاد کشور بازمیگردد؛ جایی که افزایش هزینه انرژی و مواد اولیه، ناترازی برق، استهلاک و کاهش حمایتهای دولتی باعث شده ساختار هزینه بسیاری از شرکتها با گذشته متفاوت باشد. در مقابل، در برخی صنایع از جمله دارویی و غذایی، افزایش نرخ فروش و دریافت مجوزهای قیمتی توانسته بخشی از فشار هزینه را جبران کند و حتی رشد بیش از 180 درصدی برخی گروهها را رقم بزند. بنابراین، رشد بازار سهام در سال جاری را نمیتوان صرفا حاصل هجوم نقدینگی دانست؛ و بخشی از افزایش قیمتها ناشی از تجدید ارزیابی انتظارات و تغییرات واقعی در درآمد و هزینه شرکتها بوده است.
در این میان، اگر رشد قیمت سهام برای مدت طولانی از رشد سودآوری شرکتها فاصله بگیرد، مسئله از «رونق» به «حباب» نزدیک میشود. تجربه سال 1399 نشان داد در دورههای شکلگیری انتظارات افراطی، نسبت قیمت به سود میتواند به سطوح بسیار بالایی برسد؛ بهگونهای که در اوج آن دوره، نسبت قیمت به سود بازار سهام به حدود 40 واحد رسیده بود. از این رو، امروز نیز نسبت قیمت به سود، سودآوری واقعی شرکتها و توان آنها برای حفظ رشد درآمد باید در مرکز توجه سرمایهگذاران قرار گیرد.
در مجموع افت چهارشنبه نشان داد ریسک سیاسی میتواند در فاصلهای کوتاه معادلات معاملهگران را تغییر دهد. همچنین برگشت شاخص از کف روزانه نشان داد در قیمتهای پایینتر هنوز خریدارانی وجود دارند که حاضرند ریسک بازار سهام را بپذیرند. همین موضوع احتمال یک اصلاح فرسایشی و طولانی را در کوتاهمدت کمتر از حالتی میکند که بازار سرمایه بدون واکنش خریداران، در کف روزانه باقی میماند.
با این حال، یک روز معاملاتی برای صدور حکم درباره آینده بورس کافی نیست. اگر خروج پول حقیقی در روزهای بعد تکرار شود، تعداد نمادهای منفی افزایش یابد و همزمان بازارهای ارز و طلا همچنان مقصد جذابتری برای نقدینگی باشند، میتوان از تقویت موج احتیاط در بورس سخن گفت. در مقابل، کاهش تنشهای سیاسی، بازگشت ورود پول حقیقی و حفظ ارزش معاملات در کنار بهبود تقاضا میتواند نشان دهد که افت اخیر بیشتر یک استراحت در مسیر صعود بوده است.
مهدی حاجیوند، کارشناس بازار سرمایه
انتهای پیام/