به گزارش گروه بینالملل خبرگزاری تسنیم، شی جین پینگ رئیسجمهور چین در روز 1 سپتامبر 2026 به قاهره سفر کرد. این سفر پس از یک دهه از آخرین سفر شی جین پینگ به قاهره صورت گرفته است و از این رو دو طرف اهمیت بسیار زیادی برای این سفر قائل بودند.
این دیدار در میانه جنگ تحمیلی آمریکا و رژیم صهیونیستی علیه ایران و افزایش تنشها در منطقه غرب آسیا از یک سو و افزایش کمسابقه سطح همکاریهای اقتصادی و امنیتی میان قاهره و پکن صورت میگیرد. از این رو دو طرف این دیدار را فرصتی برای تعمیق همکاریهای دوجانبه در حوزههای اقتصادی، فرهنگی، منطقهای و امنیتی و همچنین تلاشی برای متنوع سازی اتحادهای بینالمللی قلمداد میکنند. ولی در مقابل نگاه متفاوت این دو کشور به نظام بینالملل و محدودیتها و مشکلات داخلی از مهمترین چالشها در برابر چنین رویکردی هستند.
تاریخچه روابط مصر و چین
مصر یکی از اولین کشورهای عربی و آفریقایی است که در سال 1956 میلادی جمهوری خلق چین را به عنوان دولت قانونی حاکم بر چین شناسایی کرد. این مسئله در آن دوران با توجه به نقش دولت عبدالناصر در جنبش عدم تعهد و نقش پیشرو این کشور در قاره آفریقا یکی از عوامل مهم در توسعه روابط پکن در این قاره بود. با وجود تغییرات کلان سیاسی و اجتماعی روی داده در مصر در دوران سادات و مبارک، روند مثبت روابط میان پکن و قاهره ادامه یافت. مهمترین نمود این روند را میتوان امضای اعلامیه شراکت راهبردی دو کشور در سال 1999 دانست.
با روی کار آمدن عبدالفتاح سیسی در سال 2014، نیاز مصر به متنوعسازی روابط خارجی در سایه روابط سرد دولت اوباما سبب شد که روابط میان مصر و چین شاهد بهبود قابل ملاحظهای باشد. از این رو عبدالفتاح سیسی طی سالهای 2014 ، 2015 ، 2016، 2019، 2022 و 2024 به چین سفر کرد. چین و مصر همچنین در سال 2014 سطح روابط خود را به سطح «شراکت جامع راهبردی» ارتقا داده و در سال 2021 کمیسیون عالی مشترک مصر و چین را با ریاست وزارتخانههای امور خارجه دو کشور تأسیس کردند.
با این وجود نقطه عطف توسعه روابط دوجانبه را میتوان سفر سال 2016 شی جین پینگ به قاهره دانست که طی آن دو طرف بر توسعه روابط همهجانبه تأکید کردند. مصر همچنین در سال 2022 به عنوان شریک گفتگو در سازمان شانگهای پذیرفته شد و در سال 2024 به عضویت بریکس درآمد.
جنبههای توسعه روابط مصر و چین
مصر و چین سال 2024 را سال شراکت چینی-مصری اعلام کردند. در این سال دو طرف توافقنامههای متعددی از جمله «برنامه اجرایی پنج ساله دوم شراکت راهبردی (2024-2028)» و «برنامه توسعه مشترک کمربند و جاده» را با هدف ادغام زیرساختهای مصر در ابتکار کمربند و جاده امضا کردند. دو کشور همچنین طی یک دهه اخیر دهها موافقتنامه و تفاهمنامه در حوزههای مختلف اقتصادی، صنعتی، فرهنگی و هوافضا امضا کردهاند. علاوه بر این قاهره و پکن طی سفر شی جین پینگ اعلامیهای صادر کردند که بر اساس آن میان اهداف ابتکار عمل کمربند و راه چین و چشم انداز 2030 مصر هماهنگی و همراستایی ایجاد خواهد شد.
در حوزه اقتصادی، تبادلات تجاری دو کشور طی سالهای اخیر رشد قابل توجهی داشته است. این تبادلات در سال 2025 به حدود 21 میلیارد دلار رسیده است که نسبت به سال 2024 در حدود 16 درصد رشد داشته است. قاهره همچنین یکی از منتفعان مهم از سیاستهای جدید چین در تسهیل واردات از قاره آفریقا بوده است و این امر سبب شده است که در 6 ماه اخیر صادرات مصر به چین رشد قابل ملاحظهای در حدود 50 درصد داشته باشد.
هم اکنون شرکتهای چینی در حوزههای مختلف بازار مصر از جمله ساختوساز، صنعت، گرشگردی و .. حضور دارند. هم اکنون برآورد میشود بیش از 3900 شرکت چینی با سرمایهگذاری بالغ بر 10 میلیارد دلار در چین فعالیت میکنند که در حدود 360 شرکت از این میزان در نیمه اول سال 2026 تأسیس شدهاند. در حوزه صنعتی چین توجه ویژهای به منطقه ویژه اقتصادی کانال سوئز به عنوان یکی از گلوگاههای تجاری مهم در جهان دارد، به گونهای که 200 شرکت چینی در این منطقه فعالیت میکنند.
عمده سرمایهگذاری چین در مصر در بخشهایی مانند کابلهای فیبر نوری، ساخت پنلهای خورشیدی، مونتاژ اتومبیلهای چینی، خدمات بندری، ساخت لوازم خانگی و خدمات دارویی و واکسن بوده است. علاوه بر این مصر طی سالهای اخیر همکاریهای خود با چین در حوزه فضا را افزایش داده است. در این راستا قاهره با کمک چین یک کارخانه مونتاژ ماهوارههای تجاری را در خاک خود راهاندازی کرده است.
مصر همچنین در سال 2023 ماهواره یک تجاری خود را از چین به فضا پرتاب کرد. قاهره علاوه بر حوزههای اقتصادی و فناوری، تلاش کرده است همکاریهای خود با چین را در حوزههای نظامی و امنیتی نیز گسترش دهد. مهمترین نمود این همکاری را میتوان رزمایشهای موسوم به «عقابهای تمدن» دانست که در سالهای 2025 و 2026 با حضور نظامی گسترده چین از جمله حضور اسکادرانهای جنگندههای پیشرفته چینی برگزار شد.
علاوه بر این مصر یکی از مشتریان پهپادهای چینی محسوب میشود. این کشور همچنین خواهان استفاده از فناوری و تجربه چینی در توسعه صنایع نظامی خود است. با این وجود همکاریهای چین و مصر با وتوی آمریکا در بسیاری زمینهها به ویژه به بهانه انتقال اطلاعات حساس از سامانههای آمریکایی مواجه است. این مسئله سبب بروز شایعاتی در فضای رسانه مبنی بر عزم مصر برای خرید جنگندههای چینی و مخالفت آمریکا با آن شد.
اهداف چین از توسعه روابط با مصر
به نظر میرسد روند رو به رشد روابط چین و مصر نشاندهنده توجه پکن به توسعه روابط با قاهره است. این اهتمام را میتوان ناشی از عوامل زیر دانست:
مصر به عنوان دروازه ورود به جهان عرب و آفریقا: روابط تاریخی مصر و چین طی هفت دهه گذشته و مواضع نسبتا همسوی دو کشور سبب شده است که پکن به طور سنتی روابط با مصر را مهم ارزیابی کند. علاوه بر این موقعیت مصر به عنوان یک حلقه اتصال تاریخی میان آسیا و آفریقا و تاریخ این کشور در تأثیرگذاری در هر دو محیط همواره مورد توجه چین بوده است. مصر هم اکنون به دلیل ثبات سیاسی نسبی در محیطی پرآشوب و مزایای تاریخی، جغرافیایی و فرهنگی برای ورود به قاره آفریقا و جهان عربی به عنوان یکی از دروازههای اصلی برای حضور بیشتر در این مناطق قلمداد میشود.
حضور در مسیر گلوگاه تجارت جهانی کانال سوئز: کانال سوئز یکی از گلوگاههای اصلی تجارت جهانی است و از این رو چین قصد دارد با استفاده از طرحهای بلندپروازانه مصر برای توسعه مناطق پیرامونی این کانال، حضور خود در این منطقه را گسترش دهد. این مسئله یکی از دلایل توجه ویژه پکن به منطقه ویژه اقتصادی کانال سوئز محسوب میشود.
نزدیکی به مدیترانه و بازارهای اتحادیه اروپا: دولت چین طی سالهای اخیر توجه ویژهای به سرمایهگذاری صنعتی در کشورهای نزدیک به اتحادیه اروپا دارد. در این میان مغرب و مصر به عنوان دو گزینه جذاب برای افزایش سرمایهگذاری صنعتی و صادرات این محصولات به بازارهای اروپایی محسوب میشوند.
بازیگری سیاسی، امنیتی و فرهنگی بیشتر در سطح جهانی: به نظر میرسد چین تلاش دارد تا با افزایش حضور در کشورهایی مانند مصر، افزایش فروش تسلیحات و همکاریهای امنیتی بدون برانگیختن حساسیت حضور امنیتی و نظامی خود را در سطح بین المللی ارتقا بخشد.
اهداف مصر از گسترش و تعمیق روابط با چین
از جانب دیگر به نظر می رسد مصر اهداف زیر را از گسترش روابط با پکن دنبال میکند:
جذب سرمایه گذاری خارجی و توسعه صنعتی: مصر هم اکنون از مشکلات عمده ای در بخش تولیدات صنعتی به ویژه در حوزه هایی همچون عدم دسترسی به فناوری، ضعف بهره وری و محدود بودن صادرات صنعتی رنج می برد. از این رو قاهره سرمایه گذاری خارجی چین را در حوزههایی مانند زیرساخت، صنعت و فناوری در راستنای اهداف خود در افزایش نقش صنعت در اقتصاد ملی خود می داند.
جذب اعتبارات و وام های خارجی: مصر یکی از کشورهای وابسته به اعتبارات و وام های خارجی است و هم اکنون بیش از 164 میلیارد دلار بدهی خارجی دارد. این میزان بدهی به ویژه در سایه سیاست های پولی ایالات متحده آمریکا و چشم انداز افزایش بهره وام های مصر، نیاز قاهره به دسترسی به منابع جدید اعتبار با شروط آسان تر را افزایش می دهد. این مسئله اهمیت چین برای طرف مصری را بیشتر میکند.
ایجاد نوعی ابزار پوشش ریسک در قبال ایالات متحده آمریکا: با وجود وابستگی راهبردی مصر به ایالات متحده آمریکا و محدودیت های ذاتی قاهره در کنش گری مستقل در برابر واشینگتن، وضعیت منطقه و جهان قاهره را به سمت تلاش برای ایجاد ابزارهای پوشش ریسک در برابر ایالات متحده سوق داده است. این مسئله در ادامه سیاست مصر در دوران پسا کودتای سال 2013 و بحران با دولت اوباما است. در آن دوران مصر تلاش کرد در مقابل فشارهای سیاسی دولت اوباما روابط خود با مسکو و پکن را گسترش دهد.
ارتقای جایگاه بینالمللی: نگاه چین به مصر به عنوان دروازه ورود به قاره آفریقا و منطقه غرب آسیای عربی این بستر را برای قاهره فراهم خواهدکرد که کنشگری بیشتر و مؤثرتری در پروندههای بین المللی و منطقهای داشته باشد و حضور منطقهای خود در این کشورها را افزایش دهد.
آینده روابط پکن و قاهره
با وجود رشد قابل ملاحظه روابط پکن و قاهره و علاقمندی دو طرف به گسترش آن، روابط دو طرف از محدودیتهایی جدی در زمینه تسری به بخشهای راهبردیتر رنج میبرد. وابستگی ساختاری شدید مصر به نظم آمریکایی و قدرت مانور پایین آن در عرصه بینالمللی یکی از مهمترین این موانع محسوب میگردد. در مقابل به نظر میرسد چین نیز هنوز تمایلی برای به چالش کشیدن هژمونی غرب در منطقه شرق مدیترانه ندارد. از این رو به نظر میرسد که چین و مصر طی سالهای اخیر روند رشد و توسعه روابط اقتصادی و فناورانه خود را به ویژه در بخش صنعت ادامه دهند.
در حوزه امنیتی و نظامی نیز احتمالا دو کشور به رغم گسترش همکاریها، از تسری این همکاریها به بخشهای حساسیت برانگیز برای ایالات متحده آمریکا خودداری خواهند کرد.
نویسنده: احمد بروایه، کارشناس مسائل خاورمیانه و آفریقا
انتهای پیام/