به گزارش گروه بینالملل خبرگزاری تسنیم، بر اساس جدیدترین آمارهای رسمی انتشاریافته از سوی بانک مرکزی جمهوری آذربایجان، حجم حوالهها و انتقالات پولی اشخاص حقیقی از مبدأ روسیه به این کشور، طی نیمه نخست سال 2026 میلادی با جهش چشمگیر 67.3 درصدی مواجه شده است.
این افزایش کمسابقه در شرایطی به ثبت میرسد که اقتصاد روسیه تحت شدیدترین فشارهای تحریمی نظام مالی غرب قرار دارد و فعالیت سیستم مشهور انتقال وجه «زولوتایا کورونا» (Zolotaya Korona) نیز به عنوان یکی از کانالهای اصلی تراکنشهای مالی میان دو کشور، در جمهوری آذربایجان متوقف شده است. دادههای رسمی نشان میدهند که بهرغم انسداد مسیرهای مرسوم، شریانهای ارزی میان کارگران مهاجر و خانوادههایشان همچنان راههای جایگزین را برای مبادلات مالی حفظ کردهاند.
رشد چشمگیر نقل و انتقالات مالی و شکست بنبست تحریمها
آمارهای تحلیلی بانک مرکزی آذربایجان حاکی از آن است که در شش ماهه نخست سال جاری میلادی، مجموع وجوه ارسالی از سوی افراد حقیقی مقیم روسیه به جمهوری آذربایجان به رقم قابلتوجه 356.6 میلیون دلار رسیده است.
این تحول ارزی، نقطه عطفی در روابط تجاری دوجانبه تلقی میشود؛ زیرا از زمان آغاز تحریمهای گسترده مالی، بانکی و تجاری علیه مسکو در پی جنگ اوکراین، این نخستین بار است که جریان حوالههای پولی ارسالی از روسیه به باکو روندی صعودی به خود میگیرد.
در نقطه مقابل، وجوه ارسالی از مبدأ جمهوری آذربایجان به روسیه با افتی 10 درصدی مواجه شده و به حدود 20 میلیون دلار تقلیل یافته است. این واگرایی ارزی ثابت میکند که علیرغم پیچیدهتر شدن رویههای بانکی و مسدود شدن برخی سامانههای مالی بینالمللی، جریان نقدینگی به شکلی کاملاً یکسویه از اقتصاد روسیه به سمت بازارهای مالی جمهوری آذربایجان سرازیر شده است.
موازنه مثبت ارزی و تصویر کلی جریان سرمایه در باکو
نگاهی به تراز کلی انتقالات مالی بینالمللی در جمهوری آذربایجان نشان میدهد که در نیمه اول سال 2026، مجموع حوالههای واردشده به کشور از سوی افراد حقیقی در سراسر جهان با رشد کلی 40.2 درصدی، به رقم چشمگیر 748.5 میلیون دلار بالغ شده است. همزمان، جریان خروج وجه از جمهوری آذربایجان به سایر کشورها روندی نزولی را تجربه کرده و با کاهشی 12.7 درصدی، به سطح 207.8 میلیون دلار رسیده است.
برآیند این نوسانات و تبادلات، تراز مثبت تجاری 540.6 میلیون دلاری را در حساب حوالههای پولی اشخاص حقیقی برای باکو رقم زده است.
به عقیده کارشناسان اقتصادی، این جهش 40 درصدی فراتر از یک رویداد مقطعی، بازتابدهنده دگرگونیهای ساختاری در الگوهای مهاجرت کاری است. در این میان، سه کشور روسیه، ترکیه و جمهوری ایرلند بیشترین سهم را در افزایش حجم ارز ورودی به جمهوری آذربایجان بر عهده داشتهاند.
مسکو همچنان کانون اصلی اشتغال کارگران مهاجر آذربایجانی
علیرغم تداوم درگیریهای نظامی در اوکراین و با وجود اتخاذ سیاستهای مهاجرتی انقباضی و سختگیرانه از سوی مسکو، روسیه کماکان جایگاه تاریخی خود را به عنوان اصلیترین کانون جذب نیروی کار و تأمین فرصتهای شغلی برای شهروندان آذربایجانی حفظ کرده است.
دادههای تفصیلی بانک مرکزی نشان میدهد که بیش از نیمی از رقم کل افزایش ثبتشده در سبد حوالههای ارزی ورودی به جمهوری آذربایجان در شش ماهه نخست سال 2026، مستقیماً از جانب کارگران مقیم روسیه تأمین شده است. پویایی پیوندهای بازار کار سنتی میان دو کشور موجب شده تا تشدید تدابیر امنیتی و مهاجرتی کرملین نیز نتواند نقش مسکو را در معیشت صدها هزار خانوار آذربایجانی کمرنگ سازد.
جهش هفت برابری حوالهها از ایرلند؛ معمای فناوری و نیروی کار متخصص
یکی از شگفتانگیزترین مؤلفههای گزارش بانک مرکزی، جهش فوقالعاده وجوه ارسالی از کشور اروپایی ایرلند است. در حالی که در نیمه نخست سال 2025 کل حوالههای واصله از ایرلند به باکو تنها 5.8 میلیون دلار بود، این رقم در دوره مشابه سال 2026 با جهشی بیش از هفت برابری (بیش از 700 درصد) به رقم 42.9 میلیون دلار سر برآورده است.
ثبت چنین تراکنش هنگفتی در شرایطی رخ میدهد که آمارهای رسمی اداره شرکتها، گردشگری و اشتغال دوبلین حاکی از محدود بودن تعداد کارکنان آذربایجانی در این کشور است؛ به گونهای که در کل سال 2025 تنها 5 مجوز کار و در ماههای سپریشده از سال 2026 صرفاً 7 مجوز کار رسمی برای اتباع آذربایجان صادر شده است.
این مجوزها تماماً مربوط به مشاغل عالی در بخشهای پیشرفته فناوری اطلاعات (IT) و تولید نرمافزار بوده است. این اختلاف فاحش آماری نشان میدهد که یا سطح دستمزدها و پاداشهای ارزی این متخصصان فوقالعاده بالا بوده و یا بخش عمده این نقدینگی از طریق ساختارهای تراکنشی شرکتهای چندملیتی مستقر در ایرلند جابهجا شده است.
تغییر بنیادین موازنه پولی با گرجستان در سایه انسداد مرزهای زمینی
بخش مهم دیگری از جغرافیای انتقالات مالی، به تحولات پولی میان جمهوری آذربایجان و گرجستان مربوط میشود. تداوم انسداد گذرگاههای مرزی زمینی توسط دولت باکو که از سال 2020 به بهانه مدیریت بیماری همهگیر کرونا به اجرا درآمده، همزمان بر تعاملات اقتصادی میان دو کشور همسایه تأثیر گذاشته است.
در شش ماهه نخست سال 2026، حوالههای ارسالی از گرجستان به آذربایجان با رشد 41 درصدی به 25.4 میلیون دلار رسید؛ در حالی که حوالهها در مسیر معکوس (از باکو به تفلیس) با افت 15.3 درصدی به 11.7 میلیون دلار کاهش یافت. این تصویر ارزی در مقایسه با دادههای پنج سال قبل، تغییری بنیادین را نمایان میسازد. در نیمه اول سال 2021، اتباع آذربایجانی 37.2 میلیون دلار پول به گرجستان فرستاده بودند، در حالی که ورودی ارز از گرجستان به آذربایجان تنها 9.6 میلیون دلار بود.
مقایسه آمارها نشان میدهد که جریان ورودی ارز از گرجستان به باکو طی 5 سال گذشته بیش از 2.6 برابر شده است. این روند اثبات میکند که با وجود کوچکتر بودن اقتصاد تفلیس در قیاس با باکو، مهاجرت فعالان صنفی و کارگران آذربایجانی به بازار کار گرجستان طی سالهای اخیر روندی رو به رشد داشته است.
پیامدهای ژئواکونومیک تحولات بازار کار برای اقتصاد جمهوری آذربایجان
تثبیت تراز خالص مثبت 540.6 میلیون دلاری ناشی از حوالههای بانکی، گرچه منبع ارزی مهمی برای ثبات پول ملی باکو فراهم میسازد، اما حاکی از تداوم اتکای لایههای آسیبپذیر جامعه به منابع درآمدی برونمرزی است.
تمایل گسترده نیروی کار آذربایجانی برای فعالیت در روسیه و هدایت منابع حاصل از آن به داخل، نشان میدهد که اشتغال در خارج از کشور کماکان از عوامل اثرگذار بر شاخصهای رفاهی این جمهوری محسوب میشود. در همین حال، ظهور مقاصد جدید تجاری مانند ایرلند در شبکه انتقالات ارزی باکو، بیانگر شکلگیری مجراهای مدرن درآمدی در کنار محورهای سنتی منطقهای است.
انتهای پیام/