به گزارش خبرگزاری تسنیم از بیرجند، پاییز که از راه می‌رسد، دشت‌های خراسان جنوبی رنگ دیگری به خود می‌گیرد؛ اینجا فصل زعفران‌کاری است و کشاورزان از آبیز و زیرکوه تا قاینات، بشرویه، سرایان و طبس، برای برداشت طلای سرخ آماده می‌شوند؛ محصولی که سال‌هاست با نام این خطه گره خورده و بخش مهمی از اقتصاد و معیشت کشاورزان استان را شکل داده است.
زعفران برای خراسان جنوبی فقط یک محصول کشاورزی نیست؛ بخشی از هویت اقتصادی این استان است. محصولی کم‌آب‌بر که با اقلیم خشک منطقه سازگاری دارد اما تولید آن در سال‌های اخیر با چالش‌هایی همچون خشکسالی، تغییرات اقلیمی، نوسان عملکرد، آفات و مشکلات بازار مواجه شده است. همین مسائل سبب شده متولیان بخش کشاورزی استان، امسال بیش از گذشته بر دانش، مدیریت مزرعه، پیشگیری از خسارت و تکمیل زنجیره ارزش تمرکز کنند.
وقتی دانش به دل مزارع زعفران می‌رود
در روزهایی که کشاورزان مشغول آماده‌سازی مزارع هستند، کارشناسان و محققان کشاورزی نیز راهی روستاها شده‌اند تا تجربه و دانش علمی را مستقیماً به مزرعه ببرند. در آبیز و محمدآباد شهرستان زیرکوه، دوره‌های آموزشی مدیریت مزارع زعفران با حضور زعفران‌کاران برگزار شد. غلامرضا توکلی، محقق و عضو هیئت علمی مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی استان، در این دوره‌ها درباره مدیریت اصولی مزرعه، تغذیه، مراقبت از مزارع و راهکارهای افزایش عملکرد و کیفیت محصول با کشاورزان گفت‌وگو کرد.
ماجرا در بشرویه نیز دنبال شد؛ جایی که کارگاه «انتقال تجارب کاشت تا برداشت زعفران» با تدریس ولی‌الله امینی، زعفران‌کار نمونه کشور، برگزار شد تا تجربه سال‌ها کار در مزرعه در اختیار کارشناسان و بهره‌برداران قرار گیرد. در طبس نیز زعفران‌کاران روستای اسفندیار پای صحبت‌های این زعفران‌کار نمونه نشستند و درباره مدیریت مزرعه، تغذیه گیاه، آبیاری و کنترل آفات و بیماری‌ها آموزش دیدند.
از تغذیه مزرعه تا مدیریت ریسک
در قاینات نیز بیش از 60 نفر از کشاورزان پیشرو و مددکاران ترویجی در کارگاه آموزشی کشت پاییزه حضور یافتند؛ دوره‌ای که در آن مدیریت مزارع زعفران در کنار باغات زرشک و پسته بررسی شد. یکی از محورهای این دوره، مدیریت تغذیه در نخستین آبیاری زعفران بود؛ مرحله‌ای که به گفته کارشناسان، مدیریت صحیح آن می‌تواند در کیفیت و عملکرد محصول نقش داشته باشد.
استفاده از نهاده‌های ارگانیک، حفظ سلامت خاک و توجه به بیمه محصولات کشاورزی نیز از دیگر موضوعاتی بود که در این دوره مورد تأکید قرار گرفت تا کشاورز علاوه بر افزایش تولید، برای ریسک‌های ناشی از حوادث طبیعی نیز آمادگی بیشتری داشته باشد.
زعفران در برابر یک تهدید تازه
اما در کنار آموزش، چشم کارشناسان حفظ نباتات نیز به مزارع زعفران دوخته شده است. آفت «مگس بنه زعفران» یکی از موضوعاتی است که کارشناسان استان را به پایش مزارع و انبارهای پیاز زعفران در قاینات و سرایان کشانده است. کارشناسان حفظ نباتات و اعضای هیئت علمی مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی با بازدید از مزارع و انبارها، پیازهای زعفران را از نظر علائم احتمالی خسارت بررسی و از نمونه‌های مشکوک نمونه‌برداری کردند.
هدف، شناسایی زودهنگام کانون‌های احتمالی آلودگی و جلوگیری از گسترش خسارت است؛ چرا که برای محصولی که سرمایه سال‌ها تلاش کشاورز در دل پیازهای آن نهفته است، پیشگیری می‌تواند بسیار کم‌هزینه‌تر از مقابله با خسارت گسترده باشد.
عبور از «تولید» به «ارزش‌آفرینی»
با وجود همه این اقدامات، چالش زعفران خراسان جنوبی تنها در مزرعه خلاصه نمی‌شود. یکی از مطالبات جدی بخش کشاورزی استان، عبور از خام‌فروشی و حرکت به سمت تکمیل زنجیره ارزش زعفران است؛ موضوعی که در دیدار استاندار خراسان جنوبی با مدیرعامل بانک کشاورزی نیز مورد تأکید قرار گرفت.
سیدمحمدرضا هاشمی بر حمایت اعتباری از تولیدکنندگان و تکمیل زنجیره ارزش زرشک، عناب و زعفران تأکید کرد و پیشنهادهایی از جمله ایجاد خطوط اعتباری برای تأمین نهاده‌ها، سرمایه در گردش برای خرید محصولات و توسعه پوشش بیمه‌ای مطرح شد. راه‌اندازی واحدهای سورتینگ بنه زعفران نیز از دیگر موضوعاتی بود که در کمیته فنی نهال استان مورد توجه قرار گرفت؛ اقدامی که می‌تواند یکی از حلقه‌های ساماندهی تولید و افزایش کیفیت مواد اولیه این محصول باشد.
پای زعفران به فناوری باز می‌شود
در سطحی فراتر از مزرعه، خراسان جنوبی حالا به دنبال آن است که به عرصه اجرای طرح‌های نوآورانه کشاورزی نیز وارد شود. مدیرعامل صندوق حمایت از توسعه سرمایه‌گذاری بخش کشاورزی کشور در سفر به استان درباره تقویت حمایت‌های مالی و اجرای طرح‌های نوین کشاورزی گفت‌وگو کرد و استاندار خراسان جنوبی نیز پیشنهاد تبدیل استان به پایلوت طرح‌های نوآورانه این صندوق را مطرح کرد. استفاده از انرژی‌های تجدیدپذیر، مدیریت منابع آب، استفاده از فناوری‌های نوین و تجاری‌سازی دستاوردهای پژوهشی، به‌ویژه در حوزه فرآوری زعفران، از محورهای مطرح‌شده در این نشست بود.
زنگ خطر تغییر اقلیم
با این حال، زعفران خراسان جنوبی با یک چالش جدی‌تر نیز روبه‌رو است؛ تغییر اقلیم و کاهش منابع آب. محمدعلی بهدانی، عضو هیئت علمی دانشگاه بیرجند، با اشاره به اهمیت اقتصادی زعفران در منطقه گفته است عملکرد این محصول در نتیجه خشکسالی و تغییر اقلیم کاهش یافته و از حدود 5.7 کیلوگرم در هکتار در دهه 1350 به حدود 3.6 کیلوگرم در سال‌های اخیر رسیده است.
این آمار نشان می‌دهد آینده زعفران تنها به افزایش سطح زیرکشت وابسته نیست؛ بلکه دانش، اصلاح شیوه‌های مدیریت مزرعه، فناوری، فرآوری و سازگاری با اقلیم می‌تواند نقش تعیین‌کننده‌ای در حفظ جایگاه این محصول داشته باشد.
حالا در خراسان جنوبی، از کلاس‌های آموزشی آبیز و محمدآباد تا مزارع بشرویه و طبس و جلسات تصمیم‌گیری در بیرجند، یک هدف مشترک دنبال می‌شود؛ اینکه طلای سرخ فقط در زمین تولید نشود، بلکه ارزش واقعی آن از مزرعه تا بازار برای کشاورز باقی بماند.
انتهای پیام/