به گزارش گروه اجتماعی خبرگزاری تسنیم، محمدرضا شالبافان، مدیرکل سلامت روانی وزارت بهداشت در نشست خبری به مناسبت هفته سلامت روان در وزارت بهداشت اظهار کرد: ارائه خدمات تخصصی سلامت روان در مناطق آسیب‌دیده از جنگ و بحران و همچنین به مراجعان مراکز درمانی و بیمارستان‌ها در دستور کار دانشگاه‌های علوم پزشکی سراسر کشور قرار گرفت.
وی افزود: این خدمات توسط روان‌شناسان دارای حداقل مدرک کارشناسی ارشد ارائه شده و گروه‌های مختلفی از جمله افراد ساکن مناطق آسیب‌دیده و افرادی را که برای دریافت خدمات سلامت به بیمارستان‌ها مراجعه کرده بودند، در بر گرفته است.
شالبافان با اشاره به توسعه برنامه‌های غربالگری اختلالات روانی گفت: غربالگری اختلال استرس پس از سانحه (PTSD) از میانه بحران در سامانه یکپارچه بهداشت کشور تعریف شد و در کنار بررسی اضطراب و افسردگی، غربالگری افکار خودکشی و علائم اولیه سایر اختلالات روانی نیز مورد توجه قرار گرفته است.
مدیرکل سلامت روانی وزارت بهداشت از افزایش شمار مراکز سلامت روانی و اجتماعی (سراج) در کشور خبر داد و گفت: این مراکز با هدف ارائه خدمات یکپارچه سلامت روان در سطوح مختلف نظام سلامت فعالیت می‌کنند.
وی توضیح داد: خدمات در سطح نخست از طریق مراکز جامع سلامت ارائه می‌شود و افرادی که به خدمات تخصصی‌تر نیاز دارند، به مراکز سطح دوم ارجاع داده می‌شوند؛ مراکزی که با حضور روان‌پزشک، روان‌شناس و مددکار اجتماعی، خدمات تخصصی و بین‌بخشی ارائه می‌کنند.
شالبافان با بیان اینکه شمار مراکز سراج در پایان سال گذشته 114 مرکز بود، افزود: در ابتدای اردیبهشت 1405، یکصد و پانزدهمین مرکز در شهرستان میناب افتتاح شد و در ادامه نیز با همکاری بخش‌های مختلف وزارت بهداشت و دانشگاه‌های علوم پزشکی، شمار این مراکز به 148 مرکز افزایش یافت.
وی ادامه داد: درخواست دانشگاه‌های علوم پزشکی برای راه‌اندازی مراکز جدید همچنان ادامه دارد که نشان‌دهنده اهمیت موضوع سلامت روان، احساس نیاز در مناطق مختلف و اثربخشی این برنامه در مناطق تحت پوشش است.
مدیرکل سلامت روانی وزارت بهداشت با قدردانی از همکاری دستگاه‌های مختلف، سازمان‌ها، انجمن‌های علمی و سازمان‌های مردم‌نهاد در توسعه برنامه‌های سلامت روان، تأکید کرد: ارائه خدمات در این حوزه با مشارکت بخش‌های مختلف و با هدف افزایش دسترسی مردم به حمایت‌های تخصصی دنبال می‌شود.
وی خاطرنشان کرد: خدمات مورد اشاره، از خط 190 تا مراکز جامع سلامت و مراکز سراج، در چارچوب نظام ارجاع به‌صورت رایگان ارائه می‌شود.
تأکید بر ضرورت تأمین داروهای روان‌پزشکی و حمایت از بیماران آسیب‌پذیر
مدیرکل سلامت روانی وزارت بهداشت افزود: تأمین پایدار داروهای روان‌پزشکی و حمایت از بیماران مبتلا به اختلالات مزمن روانی، از جمله موضوعات مهم حوزه سلامت است.
شالبافان گفت: نیازمند توجه ویژه دستگاه‌های مسئول و برنامه‌ریزی مؤثر برای رفع کمبودهای دارویی است، البته در همین زمینه مشکلات مربوط به تأمین داروهای مورد نیاز بیماران روان‌پزشکی بارها از سوی بخش‌های مختلف حوزه سلامت و انجمن‌های مرتبط مطرح شده و پیشنهادهایی برای مدیریت این وضعیت و کاهش پیامدهای آن ارائه شده است.
وی خاطر نشان کرد: در برخی موارد امکان استفاده از داروهای جایگزین، دست‌کم به‌صورت موقت، وجود دارد، اما تغییر دارو برای همه بیماران امکان‌پذیر نیست و در برخی بیماری‌های روان‌پزشکی، جایگزینی دارو باید با بررسی تخصصی و نظارت پزشک معالج انجام شود البته ازاین‌رو، دسترسی مستمر و به‌موقع بیماران به داروهای ضروری اهمیت ویژه‌ای دارد.
شالبافان تصریح کرد: حمایت از گروه‌های آسیب‌پذیر، به‌ویژه بیماران مبتلا به اختلالات روان‌پزشکی مزمن و افرادی که از حمایت‌های اجتماعی و اقتصادی کمتری برخوردارند، باید در اولویت برنامه‌های حمایتی قرار گیرد.
مدیرکل سلامت روانی وزارت بهداشت افزود: در این راستا، همکاری دستگاه‌های متولی سلامت، سازمان بهزیستی و انجمن‌های تخصصی می‌تواند به شناسایی نیازها و ارائه راهکارهای مؤثر برای بهبود وضعیت این بیماران کمک کند.
وی ادامه داد: برگزاری جلسات با انجمن‌های مرتبط، بررسی دغدغه‌های مطرح‌شده و جمع‌آوری پیشنهادهای کارشناسی از جمله اقداماتی است که برای پیگیری این موضوع انجام شده است.
مدیرکل سلامت روانی وزارت بهداشت تصریح کرد: با توجه به چندبعدی بودن مشکلات تأمین دارو، رفع این چالش‌ها مستلزم هماهنگی میان نهادهای مسئول، تقویت برنامه‌ریزی در زنجیره تأمین دارو و اتخاذ تدابیر حمایتی برای تضمین دسترسی بیماران به درمان مورد نیاز است.
همچنان در جامعه با مشکل انگ روانی مواجه هستیم
شالبافان در پاسخ به سوالی درباره راهکارهای کاهش انگ بیماری‌های روان‌پزشکی در جامعه و برنامه‌های وزارت بهداشت با توجه به تجربه دو جنگ اخیر، بر ضرورت افزایش سواد سلامت روان، اصلاح نگرش‌های اجتماعی و فراهم کردن آن اظهار کرد: همچنان در جامعه با این نگرش مواجه هستیم که اگر فردی برای دریافت خدمات به روان‌شناس یا روان‌پزشک مراجعه کند، اطرافیانش ممکن است به آن فرد اذعان کنند که وی مشکلی ندارد یا باید خودش را قوی‌تر کند و در برابر مشکلات مقاومت بیشتری نشان دهد.
وی افزود: اینگونه برخوردها نشان می‌دهد که شناخت عمومی درباره بیماری‌های روان‌پزشکی همچنان نیازمند ارتقاست، بیماری‌های روان‌پزشکی نیز مانند بیماری‌های جسمی می‌توانند به دلایل مختلف ایجاد شوند و نباید بروز آن‌ها را به ضعف شخصیت یا ناتوانی فرد نسبت داد.
مدیرکل سلامت روانی وزارت بهداشت، افزایش سواد سلامت روان یکی از مهمترین راهکارهای کاهش انگ اجتماعی عنوان کرد و توضیح داد: همان‌طور که در مواجهه با بیماری‌هایی مانند دیابت یا فشار خون، فرد بیمار را به ضعف یا ناتوانی متهم نمی‌کنیم، نباید درباره افرادی که با مشکلات سلامت روان مواجه هستند نیز چنین قضاوت‌هایی داشته باشیم.
وی بر اهمیت گفت‌وگو تاکید کرد و گفت: یکی دیگر از راهکارهای مؤثر برای کاهش انگ، فراهم کردن فرصت برای افراد است تا بتوانند درباره مشکلات خود صحبت کنند و تجربه‌هایشان شنیده شود اما در حال حاضر، کمتر به افراد فرصت می‌دهیم درباره مشکلات سلامت روان و تجربه‌های درمانی خود صحبت کنند و خود ما نیز کمتر درباره این مسائل گفت‌وگو می‌کنیم.
شالبافان ادامه داد: تجربه‌های مثبت افراد از روند درمان نیز به بهبود تغییر نگرش جامعه و کاهش انگ اختلالات روان‌پزشکی کمک کند اما البته افرادی که تجربه نامناسبی از دریافت خدمات درمانی داشته‌اند نیز حق دارند تجربه خود را بیان کنند و در صورت مواجهه با رفتار غیرحرفه‌ای، موضوع را از مسیرهای مربوط پیگیری کنند.
وی با اشاره به نقش متخصصان سلامت روان در درمان این اختلالات اظهار کرد: روان‌پزشکان و روان‌شناسان نقش مهمی در کمک به افراد مبتلا به اختلالات روان‌پزشکی دارند و بازتاب تجربه‌های موفق درمانی می‌تواند به افزایش اعتماد عمومی و تشویق افراد برای دریافت خدمات تخصصی کمک کند.
شالبافان بر اهمیت محیط خانواده در حمایت از افراد دارای مشکلات سلامت روان تأکید کرد و گفت: خانواده به دلیل نزدیکی عاطفی و ارتباط مستمر با افراد، می‌تواند محیط مناسبی برای گفت‌وگو درباره مشکلات روانی و حمایت از کسانی باشد که به کمک نیاز دارند به واقع گسترش فرهنگ گفت‌وگو، شنیدن بدون قضاوت و فراهم کردن فضایی امن برای بیان مشکلات می‌تواند به کاهش انگ اجتماعی و تسهیل مراجعه افراد برای دریافت خدمات روان‌شناختی و روان‌پزشکی کمک کند.
تعرفه هزینه درمانی خدمات روانشناسی قابل پیگیری است
مدیرکل سلامت روانی وزارت بهداشت در پاسخ به سوالی درباره افزایش هزینه‌های خدمات روانشناسی و روان‌درمانی اظهار کرد: برای بررسی تعرفه‌های دریافتی باید مشخص شود ارائه‌دهنده خدمت چه مدرکی دارد و آیا هزینه اعلام‌شده با دستورالعمل‌های مربوط مطابقت دارد یا خیر؛ اما در صورت دریافت مبالغ بالاتر از تعرفه‌های مصوب، معاونت درمان و سایر نهادهای نظارتی می‌توانند موضوع را پیگیری کنند.
وی با اشاره به برخی روش‌های درمانی غیرمتعارف افزود: درمان دارویی تحت نظر روان‌پزشک و روان‌درمانی از روش‌های اصلی و علمی درمان اختلالات روانی هستند، مردم باید درباره خدماتی که دریافت می‌کنند آگاهی داشته باشند و در مواجهه با پیشنهاد روش‌هایی که پشتوانه علمی کافی ندارند و با هزینه‌های قابل توجه ارائه می‌شوند نیز با دقت بیشتری تصمیم بگیرند.
مدیرکل سلامت روانی وزارت بهداشت به پرداخت هزینه‌های درمان برای بسیاری از خانواده‌ها تصریح کرد: حتی تعرفه‌های رسمی نیز ممکن است برای بخشی از مردم قابل پرداخت نباشد اما در شرایط دشوار اقتصادی، اولویت‌های خانوار تغییر می‌کند و هزینه‌های درمان، از جمله هزینه دارو و خدمات سلامت روان، می‌تواند فشار مضاعفی بر مردم وارد کند.
وی بر ضرورت حمایت بیشتر از مردم تأکید کرد و گفت: لازم است بیمه‌ها پوشش خدمات خود را گسترش دهند و نهادهای مختلف نیز با استفاده از سازوکارهای موجود، حمایت‌های بیشتری از مردم انجام دهند تا دسترسی به خدمات سلامت روان تسهیل شود.
شالبافان با اشاره به هزینه خدمات روان‌پزشکی و روانشناسی اظهار کرد: تعرفه‌های این خدمات در مقایسه با بسیاری از کشورهای منطقه و سایر نقاط جهان بالا نیست، اما این موضوع از دشواری پرداخت هزینه‌ها برای مردم کم نمی‌کند اما از سوی دیگر، درمانگران نیز باید بتوانند در چارچوب قانون و اصول علمی، متناسب با خدمات تخصصی خود حق‌الزحمه دریافت کنند.
وی با تأکید بر حق مردم برای انتخاب مرکز درمانی موردنظر خود گفت: وظیفه دولت این است که خدمات سلامت را به‌صورت رایگان یا با حداقل هزینه در اختیار مردم قرار دهد. ممکن است برخی افراد تمایلی به مراجعه به مراکز سلامت دولتی نداشته باشند، اما این مراکز می‌توانند خدمات حرفه‌ای و اصولی ارائه دهند.
مدیرکل سلامت روانی وزارت بهداشت افزود: مردم سال‌هاست با این مراکز سلامت روان آشنا هستند و تجربه‌هایی مانند اجرای برنامه‌های واکسیناسیون نشان داده است که اطلاع‌رسانی و آموزش عمومی می‌تواند به افزایش اعتماد و بهبود سلامت جامعه کمک کند. در حوزه سلامت روان نیز آگاهی‌بخشی و معرفی خدمات در دسترس اهمیت زیادی دارد.
شالبافان ادامه داد: افرادی که برای دریافت خدمات اولیه یا راهنمایی به مراکز مراجعه نمی‌کنند، می‌توانند با شماره 190 تماس بگیرند.
به گفته وی، امکان تماس رایگان و حتی بدون اعلام هویت برای دریافت خدمات اولیه فراهم است؛ هرچند دریافت خدمات تخصصی ممکن است مستلزم مراجعه حضوری به مراکز مربوط، از جمله مراکز سلامت جامعه و سراج، باشد.
غربالگری سلامت روان دانش آموزان توسط وزارت آموزش و پرورش در دستور کار است
وی درباره وضعیت سلامت روان دانش‌آموزان، به‌ویژه در مناطق آسیب‌دیده، گفت: همکاری نزدیکی میان وزارت بهداشت و وزارت آموزش‌وپرورش در این زمینه وجود دارد و بخش‌های مختلف دو دستگاه برای حمایت از دانش‌آموزان آسیب‌دیده همکاری می‌کنند.
شالبافان با اشاره به برنامه نماد، یا نظام مراقبت اجتماعی دانش‌آموزان، توضیح داد: غربالگری گسترده سلامت روان دانش‌آموزان که قرار است هر سال در ابتدای سال تحصیلی انجام شود، در چارچوب این برنامه و بر عهده وزارت آموزش‌وپرورش است.
مدیرکل سلامت روانی وزارت بهداشت افزود: بر اساس اطلاعات ارائه‌شده در جلسات مشترک، آموزش‌وپرورش در حال پیگیری این برنامه است و امسال نیز گسترش دامنه اجرای آن در دستور کار قرار دارد. جزئیات اقدامات انجام‌شده در این زمینه باید از سوی مسئولان وزارت آموزش‌وپرورش اعلام شود.
پیشگیری از خودکشی در دانش آموزان
شالبافان در پاسخ به سوالی به اهمیت پیشگیری از خودکشی در میان دانش‌آموزان، اظهار کرد: افکار مرتبط با خودکشی در برخی موارد می‌تواند ناشی از فشارهای روانی و احساس درماندگی باشد، اما در مواجهه با این مسئله، به‌ویژه در گروه‌های سنی پایین‌تر، باید به وضعیت روانی افراد توجه ویژه داشت و زمینه شناسایی به‌موقع و دریافت خدمات تخصصی را فراهم کرد.
مدیرکل سلامت روانی وزارت بهداشت با اشاره به اقدامات انجام‌شده در حوزه پیشگیری از خودکشی افزود: کمیته پیشگیری، کنترل و کاهش خودکشی در وزارت بهداشت، با ریاست معاون بهداشت همچنین ساختارهایی در حوزه سازمان امور اجتماعی کشور در این زمینه فعالیت می‌کنند البته دستگاه‌هایی شامل وزارت آموزش‌وپرورش، سازمان بهزیستی، نیروی انتظامی و سایر نهادهای مرتبط نیز در این فرایند نقش دارند.
وی ادامه داد: یکی از اقدامات انجام‌شده، تلاش برای تدوین و نهایی‌سازی روندهای مشخص برای روان‌شناسان و روان‌پزشکانی است که در گروه‌های سنی مختلف با موارد مرتبط با خودکشی مواجه می‌شوند. هدف از این اقدام، ایجاد رویه‌ای هماهنگ در غربالگری، ارزیابی وضعیت افراد، ارجاع به مراکز تخصصی و انجام مداخلات لازم است.
مدیرکل سلامت روانی وزارت بهداشت از عملکرد رسانه‌ها در پوشش اخبار مرتبط با خودکشی گفت: به نظر می‌رسد نحوه انتشار این اخبار در رسانه‌های رسمی کشور، در مقایسه با سال‌های گذشته، علمی‌تر و مسئولانه تر شده است، اما از رسانه‌ها میخواهم تا همچنان به این دستورالعمل‌ها پایبند باشند و اصول حرفه‌ای را در انتشار چنین اخباری رعایت کنند.
شالبافان خاطرنشان کرد: فعالیت رسانه‌های غیررسمی و شهروند خبرنگاران در فضای مجازی، نظارت بر رعایت این اصول را با چالش‌هایی روبه‌رو کرده است که ازاین‌رو افزایش آگاهی عمومی و گسترش اطلاع‌رسانی مسئولانه در این زمینه ضرورت دارد.
وی نحوه نمایش موضوع خودکشی و مسائل سلامت روان در آثار تصویری، به‌ویژه محصولات شبکه نمایش خانگی و سینما، را از چالش‌های مهم این حوزه دانست و گفت: پرداختن به موضوعات مرتبط با سلامت روان در آثار هنری نیازمند دقت و مسئولیت‌پذیری است.
مدیرکل سلامت روانی وزارت بهداشت بر ضرورت اطلاع‌رسانی گسترده‌تر و افزایش آگاهی عمومی در این زمینه، تاکید کرد و افزود: خلأهای قانونی احتمالی در حوزه و بازنمایی مسائل سلامت روان و خودکشی در آثار رسانه‌ای نیز باید مورد بررسی قرار بگیرد.
تجویز دارو متناسب با شرایط هر فرد
شالبافان در پاسخ به سئوالی بر ضرورت پرهیز از مصرف خودسرانه داروهای روان‌پزشکی، گفت: داروها باید با تجویز روان‌پزشک و در موارد مشخص با نظر پزشکی خانواده مصرف شوند؛ زیرا انتخاب دارو به شرایط جسمی، نوع اختلال، سن و داروهای مصرفی هر فرد بستگی دارد.
وی به اهمیت آگاهی‌بخشی عمومی درباره درمان‌های روان‌پزشکی اظهار کرد: بسیاری از داروهای روان‌پزشکی مورد استفاده، در صورت تجویز صحیح و مصرف تحت نظارت پزشک، از ایمنی قابل قبولی برخوردارند و نگرانی درباره عوارض یا وابستگی به آن‌ها باید بر اساس نوع دارو و شرایط بیمار بررسی شود.
مدیرکل سلامت روانی وزارت بهداشت افزود: هر فرد برای دریافت درمان دارویی باید به‌صورت اختصاصی ارزیابی شود؛ زیرا وضعیت جسمانی، تغییرات احتمالی عملکرد اندام‌های بدن با افزایش سن، داروهای هم‌زمان و نوع اختلال در انتخاب درمان مناسب تأثیرگذار هستند.
شالبافان ادامه داد: اینکه فردی به دلیل بهبود یکی از بستگان یا آشنایان خود با مصرف دارویی خاص، تصمیم بگیرد همان دارو را مصرف کند، از نظر علمی رفتار درستی نیست و می‌تواند سلامت اش را به خطر بیندازد.
وی با تأکید بر ضرورت ترویج آگاهی درباره سلامت روان تصریح کرد: همان‌طور که مصرف دارو در شرایطی که فرد به درمان دارویی نیاز ندارد، می‌تواند نگران‌کننده باشد، خودداری از درمان در افرادی که واقعاً به آن نیاز دارند نیز ممکن است پیامدهای نامطلوبی برای سلامت آن‌ها داشته باشد.
به گفته مدیرکل سلامت روانی وزارت بهداشت، آموزش عمومی و اطلاع‌رسانی به مردم و متخصصان باید به‌گونه‌ای باشد که درمان‌های روان‌پزشکی در زمان ضروری و با تشخیص صحیح مورد استفاده قرار گیرند.
نظارت خانواده‌ها بر استفاده دانش‌آموزان از فضای مجازی رصد شود
شالبافان با اشاره به اهمیت مدیریت استفاده دانش‌آموزان از فضای مجازی گفت: خانواده‌ها نقش اصلی را در نظارت بر نحوه استفاده فرزندان از فضای مجازی بر عهده دارند و لازم است این نظارت، مدت‌زمان استفاده، نوع ارتباطات و محتوای در دسترس نوجوانان را دربرگیرد.
وی افزود: مدت‌زمان استفاده از فضای مجازی، به‌ویژه زمانی که از نیازهای آموزشی مانند شرکت در کلاس‌های آنلاین فراتر می‌رود، باید مورد توجه خانواده‌ها قرار گیرد. استفاده روزانه طولانی‌مدت از این فضا می‌تواند نشانه‌ای برای بررسی دقیق‌تر شرایط نوجوان باشد؛ البته ارزیابی وضعیت هر فرد باید با توجه به شرایط و نیازهای او انجام شود.
انتهای پیام/