به گزارش گروه بین‌الملل خبرگزاری تسنیم، صنعت داروسازی جمهوری آذربایجان طی سال‌های اخیر شاهد تحولات بنیادین، سرمایه‌گذاری‌های کلان و گشایش مراکز صنعتی نوین بوده است.
با وجود اینکه بخش عمده‌ای از فرآورده‌های دارویی مورد نیاز بازار داخلی آذربایجان همچنان از طریق واردات از کشورهای خارجی تأمین می‌شود، اما سیاست‌های کلان دولت باکو بر محور گسترش زیرساخت‌های تولید بومی، کاهش وابستگی به منابع خارجی و توسعه ظرفیت‌های صنعتی متمرکز شده است.
افتتاح واحدهای تولیدی جدید و تجهیز آن‌ها به فناوری‌های پیشرفته جهانی نشان می‌دهد که بخش درمان و سلامت این کشور وارد فاز تازه‌ای از پویایی شده و مقامات دولتی با ارائه بسته‌های حمایتی تلاش می‌کنند جذب سرمایه‌گذاران خارجی را شتاب بخشند.
تحرک تازه در صنعت داروسازی؛ از آب‌شوران تا پارک صنعتی پیرالاهی
در فاصله سال‌های 2025 تا 2026 میلادی، روند توسعه بخش داروسازی جمهوری آذربایجان شتاب مضاعفی به خود گرفت. در این مدت، مجتمع داروسازی «اسکاندنس» در منطقه آب‌شوران و کارخانه بزرگ «ژن فارما قفقاز» در پارک صنعتی پیرالاهی به صورت رسمی افتتاح شدند و چرخ تولید را به حرکت درآوردند.
این واحدهای صنعتی پیشرفته با هدف تولید انواع آنتی‌بیوتیک‌ها، داروهای تخصصی درمان دیابت، بیماری‌های قلبی و عروقی، مشکلات کبدی، اختلالات گوارشی و سایر اقلام حیاتی راه‌اندازی شده‌اند. ورود سرمایه‌گذاران خارجی و انتقال فناوری‌های نوین به این مراکز، تنوع اقلام دارویی تولید داخل را به شکل چشمگیری افزایش داده است.
با این وجود، کارشناسان اقتصادی تأکید می‌کنند که صرفِ افتتاح واحدهای صنعتی جدید به معنای قطع فوری واردات نخواهد بود.
میزان اثربخشی این کارخانه‌ها بر تنظیم بازار داخلی مستقیماً به حجم واقعی تولید، گستردگی سبد محصولات و میزان داخلی‌سازی فرآیندهای تولیدی وابسته است. بررسی دقیق وضعیت موجودی بازار دارویی آذربایجان، سهم واردات و جایگاه پروژه‌های نوظهور، ابعاد این تحول صنعتی را روشن‌تر می‌کند تا مشخص شود سهم تولیدات داخلی در تامین نیازهای عمومی چه میزان خواهد بود.
تداوم وابستگی به واردات در کنار جهش چشمگیر فروش در بازار داخلی
بر اساس آمارهای رسمی منتشر شده از سوی کمیته گمرک دولتی جمهوری آذربایجان، حجم کل واردات محصولات دارویی این کشور در سال 2025 میلادی بالغ بر 527 میلیون و 200 هزار دلار ارزیابی شده است.
بر اساس آمارهای سازمان جهانی تجارت و پایگاه‌های اطلاعاتی وابسته، کشورهای ترکیه، آلمان، فرانسه، ایتالیا و روسیه به عنوان بزرگ‌ترین صادرکنندگان دارو به بازار آذربایجان شناخته می‌شوند.
با این حال، در هشت ماه نخست سال 2026، ارزش واردات دارویی با کاهشی نزدیک به دو درصد به 342 میلیون و 900 هزار دلار رسید که نشان‌دهنده تاثیر نسبی آغاز به کار واحدهای داخلی است.
هم‌زمان با این تحولات، حجم خرده‌فروشی اقلام دارویی و تجهیزات پزشکی در بازار داخلی آذربایجان روند صعودی پرسرعتی را تجربه کرده است.
طبق گزارش کمیته آمار دولتی، میزان فروش دارو در بازه زمانی ژانویه تا اوت 2026 با افزایشی معادل 21.6 درصد نسبت به مدت مشابه سال قبل، به 713 میلیون و 500 هزار دلار بالغ شد.
این آمار نشان می‌دهد که تقاضای داخلی همگام با توسعه زیرساخت‌های تولیدی در حال رشد است و دولت تلاش می‌کند با جذب سرمایه‌گذاران داخلی و خارجی، توازن مناسبی میان واردات و تولید ملی برقرار کند.
نقش کلیدی پارک پیرالاهی در توسعه زیرساخت‌های پزشکی باکو
پارک صنعتی پیرالاهی که در سپتامبر 2016 در حومه باکو تأسیس شد، به عنوان کانون اصلی توسعه صنایع داروسازی کشور شناخته می‌شود.
هدف اصلی از راه‌اندازی این پارک، ارتقای توانمندی‌های بومی و کاستن از وابستگی به بازارهای خارجی بود. معافیت‌های مالیاتی 10 ساله از سود، اموال و زمین، به همراه معافیت از مالیات بر ارزش افزوده و عوارض گمرکی تجهیزات وارداتی، این منطقه را به بهشتی برای سرمایه‌گذاران تبدیل کرده است.
شرکت «دایامد کو» به عنوان نخستین شرکت مستقر در این پارک، خط تولید سرنگ‌های یک‌بارمصرف را راه‌اندازی و ظرفیت تولید سالانه 150 میلیون سرنگ را فراهم آورد.
در ادامه، شرکت «دایامد دولوپمنت» کارخانه تولید محلول‌های تزریقی را با ظرفیت سالانه بیست میلیون لیتر به بهره‌برداری رساند. پروژه مشترک آذربایجان و روسیه موسوم به «آر-فارم» نیز از دسامبر 2019 فعالیت خود را در این پارک آغاز کرد. این کارخانه با همکاری شرکت روسی «گروفارم» اقدام به بسته‌بندی ثانویه سه داروی مهم انسولین کرده است.
علاوه بر این، شرکت‌های دیگری نظیر «مدست» در زمینه تولید تجهیزات سنجش قند خون، شرکت تایلندی-آذربایجانی «سوپرم فارمتک» در حوزه مکمل‌های غذایی و شرکت «فالک» در زمینه نگهداری خون و ظروف آزمایشگاهی به جمع مستقرین این پارک پیوستند.
مجموع سرمایه‌گذاری‌های انجام‌شده در پارک پیرالاهی تا پاییز 2026 از مرز یکصد و سه میلیون دلار فراتر رفت و برای صدها نفر اشتغال پایدار ایجاد کرد.
غول‌های داروسازی جدید؛ فعالیت کارخانه‌های اسکاندنس و ژن فارما قفقاز
در نوامبر 2025، کارخانه داروسازی «اسکاندنس» با سرمایه‌گذاری خصوصی بالغ بر 43 میلیون و 500 هزار دلار در منطقه آب‌شوران آغاز به کار کرد.
این واحد صنعتی با بهره‌گیری از تجهیزات پیشرفته کشورهای آلمان، سوئیس و ایتالیا، ظرفیت تولید سالانه نزدیک به هشتصد میلیون عدد قرص و کپسول را داراست.
این واحد علاوه بر بهره‌مندی از معافیت‌های مالیاتی و گمرکی دولتی معادل سه میلیون و 820 هزار دلار، اقدام به انعقاد تفاهم‌نامه‌های علمی با دانشگاه‌های معتبر داخلی و خارجی نظیر دانشگاه پزشکی آذربایجان، دانشگاه پچ مجارستان و شرکت پانون فارما کرده است تا نیروهای متخصص مورد نیاز خود را تربیت کند.
همچنین در اکتبر 2026، کارخانه عظیم «ژن فارما قفقاز» با مشارکت سرمایه‌گذاران خارجی و داخلی در پارک پیرالاهی افتتاح شد.
در سهام این شرکت، شرکت ترکیه‌ای «ژن ایلاچ» مالک 66 درصد، صندوق توسعه کسب‌وکار آذربایجان مالک 29 درصد و شرکت ترکیه‌ای «سیا فارماسوتیکالز» مالک 5 درصد باقی‌مانده هستند.
مجموع ارزش این پروژه 67 میلیون دلار بوده که با استفاده از منابع صندوق توسعه و وام‌های ترجیحی تامین شده است. تجهیزات این کارخانه از کشورهای آمریکا، ژاپن، آلمان، سوئیس، چین، دانمارک، سوئد و ترکیه تامین شده و ظرفیت تولید آن بالغ بر شصت میلیون بسته دارویی در سال است.
گسترش مناطق ویژه اقتصادی و چشم‌انداز صادرات دارو
توسعه صنعت داروسازی آذربایجان به پیرالاهی و آب‌شوران محدود نمی‌شود. در منطقه آزاد اقتصادی «آلات»، پروژه شرکت اسرائیلی «بایوفارماکس» برای ایجاد واحد تولید محصولات پزشکی و دارویی در حال اجراست که توافق‌نامه آن در سال 2022 امضا شد و مقامات وزارت اقتصاد در دسامبر 2025 بر تداوم اجرای آن تاکید کردند. همچنین دولت این اقدامات را در راستای اجرای «استراتژی توسعه اجتماعی-اقتصادی آذربایجان برای سال‌های 2022 تا 2026» به پیش می‌برد.
رشد تولیدات داخلی به وضوح در آمارهای رسمی نمایان شده است؛ به طوری که ارزش کل محصولات دارویی تولیدشده در هشت ماه نخست سال 2026 با رشدی چشمگیر به 15 میلیون و 100 هزار دلار رسید. از این میان، سهم فرآورده‌های دارویی معادل 9 میلیون و 600 هزار دلار بوده که جهشی 59 درصدی را ثبت کرده است.
مدیران شرکت‌های داروسازی باکو اکنون نیم‌نگاهی جدی به بازارهای صادراتی کشورهای همسایه نظیر قزاقستان، ازبکستان و گرجستان دارند و تلاش می‌کنند جایگاه خود را به عنوان صادرکننده فرآورده‌های پزشکی در منطقه تثبیت کنند.
انتهای پیام/