به گزارش خبرگزاری تسنیم از شاهرود، حجت‌الاسلام علیرضا قنبری در نشست خبری معرفی نخستین رویداد ثبت تصویری و معرفی آیین‌های عزاداری شهرستان شاهرود، با اشاره به جایگاه آیین‌های مذهبی در هویت فرهنگی و اجتماعی مردم، اظهار کرد: آیین‌های عزاداری، بخشی از حافظه جمعی و میراث معنوی جامعه هستند که نسل‌های مختلف با زبان نمادها، مناسک و سنت‌های بومی، ارادت خود به اهل‌بیت(ع) را در قالب آن‌ها به نمایش گذاشته‌اند.
وی با اشاره، سالروز ولادت حضرت زینب کبری(س)، این بانوی بزرگوار را الگویی برجسته در عرصه روایتگری دانست و تصریح کرد: حضرت زینب(س) از دوران کودکی با روایتگری و انتقال معارف اهل‌بیت(ع) پیوند داشتند و این رسالت در واقعه عاشورا به اوج رسید؛ ازاین‌رو، حضور اجتماعی زنان در موقعیت‌های ضروری و ایفای نقش در تبیین حقیقت، از جمله درس‌هایی است که می‌توان از سیره ایشان آموخت.
قنبری با اشاره به نقش خبرنگاران و فعالان رسانه‌ای در بازتاب رویدادهای اجتماعی و فرهنگی، افزود: اصحاب رسانه با ثبت و انتشار روایت‌های متنوع و خلاقانه از آیین‌های محرم در شاهرود، در معرفی ظرفیت‌های فرهنگی این شهرستان نقش مؤثری داشته‌اند و برگزاری این نشست نیز فرصتی برای تقویت ارتباط میان فعالان رسانه، هنر و مجموعه فرهنگی سازمان تبلیغات اسلامی فراهم کرده است.
آیین‌های عزاداری؛ میراث زنده هویت شاهرود
وی با بیان اینکه آیین‌های عزاداری تنها مجموعه‌ای از مناسک مذهبی نیستند، خاطرنشان کرد: در بطن این سنت‌ها مفاهیمی همچون مقاومت، صبر، ایثار، مسئولیت اجتماعی، همبستگی و پیوند قلبی میان اعضای جامعه نهفته است؛ ارزش‌هایی که امروز نیز برای تقویت سرمایه اجتماعی و تحکیم روابط میان مردم اهمیت فراوانی دارند.
مدیرکل تبلیغات اسلامی استان سمنان ادامه داد: تنوع محله‌ها، هیئت‌های مذهبی، پیشینه‌های تاریخی و بافت فرهنگی شهرستان شاهرود، موجب شکل‌گیری آیین‌هایی با ویژگی‌های بومی و هویت متمایز شده است. مردم این شهرستان طی سالیان طولانی، سنت‌های عزاداری را حفظ کرده‌اند و با انتقال سینه‌به‌سینه آن‌ها، پیوند نسل‌های مختلف با فرهنگ عاشورا را استمرار بخشیده‌اند.
قنبری با تأکید بر ضرورت ثبت و مستندسازی این میراث معنوی بیان کرد: اگر امروز برای شناسایی، ثبت و معرفی دقیق آیین‌های عزاداری اقدام نکنیم، این احتمال وجود دارد که نسل‌های آینده شناخت و ارتباط کمتری با بخشی از سنت‌های اصیل منطقه داشته باشند؛ بنابراین، مستندسازی این آیین‌ها می‌تواند زمینه بازشناسی هویت بومی و تقویت همبستگی اجتماعی را فراهم کند.
ثبت آیین‌ها؛ راهی برای صیانت از اصالت عزاداری
او یکی دیگر از اهداف این رویداد را معرفی درست و مستند سنت‌های مذهبی و تفکیک آن‌ها از خرافات و بدعت‌ها عنوان کرد و گفت: روایت دقیق و مستند آیین‌ها کمک می‌کند عناصر اصیل و ریشه‌دار فرهنگ عزاداری به‌درستی شناخته شوند و مطالب نادرست یا برداشت‌های غیرمستند، جایگاه این سنت‌ها را تحت تأثیر قرار ندهند.
قنبری با اشاره به پیشینه مذهبی و علمی شاهرود اظهار داشت: برخورداری این منطقه از عالمان دینی، بزرگان و پیشینیان صاحب‌نام، در شکل‌گیری هویت مذهبی آن نقش داشته است. شاهرود با عنوان شهر معلمان دین و اخلاق شناخته می‌شود و این پیشینه، زمینه‌ای برای صیانت از اصالت آیین‌های مذهبی و انتقال درست آن‌ها به نسل‌های بعد فراهم کرده است.
وی همچنین مردمی‌بودن آیین‌های عزاداری شاهرود را یکی از مهمترین عوامل ماندگاری آن‌ها دانست و تصریح کرد: بخش عمده این مراسم‌ها به ابتکار، مشارکت و اراده مردم شکل گرفته و همچنان نیز به دست خود مردم اجرا می‌شود. تجربه نشان داده است که اگر یک آیین از بطن جامعه نجوشد و مردم در طراحی، اجرا و استمرار آن نقش واقعی نداشته باشند، نمی‌تواند به سنتی ماندگار و مورد اقبال عمومی تبدیل شود.
«ماه بی‌قرینه»؛ روایت 13 آیین با همکاری 11 عکاس
مدیرکل تبلیغات اسلامی استان سمنان با اشاره به روند شکل‌گیری این رویداد گفت: در برنامه‌ریزی اولیه، محمدرضا عبادیانی به‌عنوان دبیر اجرایی نقش داشت و از ابتدای شکل‌گیری ایده تا مراحل طراحی و برنامه‌ریزی همراه این مجموعه بود. پس از درگذشت وی، ادامه کار با پیگیری و مسئولیت‌پذیری دیگر همکاران، از جمله ملکیان، دنبال شد و لازم است از تلاش‌های همه افرادی که در شکل‌گیری این برنامه مشارکت داشتند، قدردانی شود.
قنبری با بیان اینکه نام «ماه بی‌قرینه» برای این رویداد انتخاب شده است، افزود: این عنوان با فرهنگ مذهبی مردم شاهرود و ذکرها و اشعار شناخته‌شده در آیین‌های عزاداری، به‌ویژه آیین‌های مرتبط با حضرت ابوالفضل‌العباس(ع)، پیوند دارد. امید است برگزاری این رویداد به برکت نام و جایگاه قمر بنی‌هاشم(ع)، زمینه معرفی بهتر میراث معنوی و سنت‌های اصیل مردم منطقه را فراهم کند.
وی با تشریح جزئیات برنامه خاطرنشان کرد: این رویداد نخستین تجربه ثبت و معرفی آیین‌های سنتی عزاداری شهرستان شاهرود است که با مشارکت 11 عکاس شاهرودی و در قالب پژوهش و عکاسی از 13 آیین عزاداری شکل گرفته است. در این طرح، موضوع صرفاً به ثبت تصاویر محدود نشده و ابعاد بومی، تاریخی، فرهنگی و پیوست‌های اجتماعی آیین‌ها نیز مورد بررسی قرار گرفته است.
قنبری زمان برگزاری نمایشگاه را از دوم تا پنجم آبان‌ماه اعلام کرد و گفت: آثار این رویداد در گالری سیب شهرستان شاهرود به نمایش گذاشته می‌شود. انتظار می‌رود گروه‌های مختلف مردم، از جمله جوانان، نوجوانان، بانوان و علاقه‌مندان به فرهنگ و هنر، از این نمایشگاه استقبال کنند و با ابعاد کمتر شناخته‌شده آیین‌های عزاداری و ارزش‌های نهفته در آن‌ها آشنا شوند.
نخل شاهرود؛ پیوند نسل‌ها در یک آیین مردمی
مدیرکل تبلیغات اسلامی استان سمنان با اشاره به تجربه شخصی خود از حضور در مراسم عزاداری شاهرود، گفت: در سال‌های اقامت در این شهرستان، شور و مشارکت مردم در آیین‌های مذهبی، به‌ویژه مراسم نخل، برای من بسیار قابل توجه بوده است. در یکی از این مراسم‌ها، هنگامی که با یکی از افرادی که زیر پایه نخل حضور داشت گفت‌وگو کردم، او توضیح داد که پدر و پدربزرگش نیز در همین جایگاه قرار می‌گرفتند و امیدوار است فرزندش نیز این مسیر را ادامه دهد.
قنبری این روایت را نمونه‌ای از کارکرد اجتماعی آیین‌های مذهبی دانست و افزود: حضور چندین نسل از یک خانواده در یک جایگاه مشخص از آیین نخل، نشان می‌دهد که این سنت‌ها فراتر از یک مراسم مناسبتی، به کانونی برای همگرایی و پیوند اجتماعی تبدیل شده‌اند. چنین آیین‌هایی رشته ارتباط خانواده‌ها با یکدیگر و با فرهنگ اهل‌بیت(ع) را حفظ می‌کنند و لازم است این ابعاد اجتماعی در کنار جنبه‌های مذهبی آن‌ها به‌درستی روایت شود.
وی با قدردانی از عکاسان، هنرمندان، اصحاب رسانه و عوامل اجرایی رویداد تأکید کرد: هرچند اجرای چنین برنامه‌ای ممکن است در شمار وظایف ذاتی مجموعه تبلیغات اسلامی تعریف نشده باشد، صیانت از میراث ناملموس و کمک به احیای سنت‌های اصیل فرهنگی، مسئولیتی مهم است. تحقق اهداف این رویداد نیز به همراهی همه فعالان فرهنگی و رسانه‌ای نیاز دارد تا زیبایی‌ها، ارزش‌ها و ظرفیت‌های آیین‌های عزاداری شاهرود به جامعه معرفی و برای نسل‌های آینده حفظ شود.
در ادامه این نشست،حجت‌الاسلام محمدعلی ملکیان، معاون فرهنگی، آموزشی و پژوهشی اداره‌کل تبلیغات اسلامی استان سمنان و دبیر اجرایی جشنواره، با تشریح روند اجرای نخستین رویداد ثبت تصویری آیین‌های سنتی عزاداری محرم شاهرود، این آیین‌ها را از مردمی‌ترین جلوه‌های فرهنگی تاریخ تشیع دانست و بر ضرورت مستندسازی، حفظ و انتقال این میراث ناملموس به نسل‌های آینده تأکید کرد.
وی در نشست خبری معرفی این رویداد، ضمن تبریک میلاد باسعادت حضرت زینب سلام‌الله‌علیها و قدردانی از حضور اصحاب رسانه، دست‌اندرکاران اجرایی و هنرمندان مشارکت‌کننده، اظهار کرد: آیین‌های سنتی عزاداری محرم حاصل مشارکت مستمر مردم در طول نسل‌ها هستند و استمرار چندصدساله آن‌ها نشان می‌دهد که این سنت‌ها بدون اتکا به سازوکارهای رسمی و با تکیه بر باورها، اراده و همراهی مردم زنده مانده‌اند.
آیین‌های سنتی؛ میراثی فراتر از بناهای تاریخی
ملکیان با بیان اینکه ارزش آیین‌های سنتی را می‌توان در برخی ابعاد حتی فراتر از بناهای تاریخی ارزیابی کرد، گفت: یک بنای تاریخی در مقطعی ساخته می‌شود و در دوره‌های بعد مورد استفاده قرار می‌گیرد، اما آیین سنتی در گذر صدها سال، هر سال به دست مردم بازآفرینی می‌شود و با همان معرفت، ظرافت و هویت فرهنگی استمرار می‌یابد. همین ویژگی، آیین‌های مردمی را به سرمایه‌ای فرهنگی و کم‌نظیر تبدیل کرده است.
وی افزود: این آیین‌ها تنها مناسکی برای سوگواری نیستند، بلکه ظرفیت‌های تربیتی، فرهنگی و اجتماعی گسترده‌ای دارند و می‌توانند زمینه آموزش و پرورش کودکان و نوجوانان را فراهم کنند. همچنین از طریق بررسی این سنت‌ها می‌توان به شناخت دقیق‌تری از جامعه‌شناسی، مردم‌شناسی، سبک زندگی، شرایط زیستی و حتی پیوند مردم هر منطقه با طبیعت پیرامون آن دست یافت.
معاون فرهنگی، آموزشی و پژوهشی اداره‌کل تبلیغات اسلامی استان سمنان تصریح کرد: آیین‌های سنتی در دل خود نشانه‌ها و ارزش‌هایی را حفظ کرده‌اند که با مطالعه آن‌ها می‌توان به لایه‌های عمیق فرهنگ اجتماعی دست پیدا کرد. این سنت‌ها امکان بازشناسی و تحلیل معکوس بسیاری از ارزش‌ها و رفتارهای فرهنگی را فراهم می‌کنند و از همین رو، ثبت و مستندسازی آن‌ها اقدامی فراتر از گردآوری تصاویر زیبا و یادگاری محسوب می‌شود.
از شناسایی آیین‌ها تا ثبت هزاران تصویر
ملکیان با اشاره به آغاز نخستین رویداد ثبت تصویری آیین‌های سنتی عزاداری محرم شاهرود بیان کرد: اجرای این طرح حدود شش ماه پیش با مشارکت جمعی از هنرمندان و همکاران فرهنگی آغاز شد و پس از پایان ماه مبارک رمضان، مراحل اجرایی آن با جدیت بیشتری دنبال شد. در این مسیر، ابتدا آیین‌های موردنظر شناسایی شدند و پس از پژوهش‌های اولیه، فراخوان مشارکت عکاسان هنرمند شاهرود منتشر شد تا ثبت تصویری این میراث تا حد امکان به دست نیروهای بومی منطقه انجام شود.
وی ادامه داد: آموزش و توجیه عکاسان، برگزاری جلسات کارشناسی و تشریح ویژگی‌های آیین‌ها، از دیگر مراحل مقدماتی این رویداد بود. عملیات تصویربرداری نیز از آیین پوش تکیه بازار که چند روز پیش از آغاز محرم برگزار می‌شود، شروع شد و تا آیین بنی‌اسد ادامه یافت؛ به‌گونه‌ای که عوامل اجرایی در بخش قابل‌توجهی از روزهای محرم و حدود 15 تا 16 روز درگیر ثبت و مستندسازی این برنامه‌ها بودند.
دبیر اجرایی جشنواره با تشریح روند انتخاب آثار خاطرنشان کرد: در مجموع حدود هفت هزار عکس از سوی هنرمندان به دبیرخانه رویداد رسید که این تصاویر در دو مرحله فنی و محتوایی مورد ارزیابی و داوری قرار گرفتند. در نهایت، 189 عکس برای نگهداری در آرشیو و بانک اطلاعاتی انتخاب شد و 26 قاب عکس نیز برای ارائه در نمایشگاه پیش‌بینی شده است. در این طرح، 11 عکاس مشارکت داشتند و تلاش شد علاوه بر کیفیت هنری تصاویر، ظرفیت آن‌ها برای روایت جزئیات و هویت آیین‌ها نیز مورد توجه قرار گیرد.
نمایشگاه «ماه بی‌قرینه»؛ روایت تصویری فرهنگ عاشورایی شاهرود
ملکیان با اشاره به خروجی‌های این رویداد اظهار داشت: نخستین محصول این طرح، نمایشگاهی است که قرار است هفته آینده برپا شود. ایجاد بانک اطلاعاتی از آیین‌های سنتی عزاداری و نگهداری مستندات در مجموعه اداره‌کل تبلیغات اسلامی استان سمنان، از دیگر دستاوردهای این برنامه است. همچنین برنامه‌ریزی شده است با تکمیل مراحل پژوهشی، کتاب آیین‌های سنتی شهرستان شاهرود و مناطق پیرامونی نیز تدوین و منتشر شود.
وی درباره انتخاب عنوان نمایشگاه توضیح داد: نام ماه بی‌قرینه با پیشنهاد گروه عکاسان و تأیید هیئت فنی انتخاب شده است. این عنوان از یک سو به ویژگی منحصربه‌فرد ماه محرم اشاره دارد، از سوی دیگر با عبارت پرتکرار نوحه معروف آیین یا عباس پیوند می‌خورد و در عین حال، یادآور جایگاه و منزلت حضرت ابوالفضل‌العباس علیه‌السلام در باور و فرهنگ مردم شاهرود است.
معاون فرهنگی اداره‌کل تبلیغات اسلامی استان سمنان درباره ویژگی‌های نمایشگاه گفت: محور اصلی این برنامه، روایتگری است؛ به این معنا که تصاویر صرفاً به دلیل زیبایی بصری انتخاب نشده‌اند، بلکه قرار است جزئیات، کارکردها و ظرافت‌های هر آیین را برای مخاطب روشن کنند. به همین دلیل، برای برخی آیین‌ها سه یا چهار تصویر در نظر گرفته شده است تا ابعاد مختلف آن‌ها به نمایش درآید و در کنار هر آیین نیز راوی حضور داشته باشد و درباره پیشینه، معنا و نکات کمتر شناخته‌شده آن توضیح دهد.
او بومی‌بودن را دومین ویژگی مهم این نمایشگاه برشمرد و افزود: هنرمندان و عوامل فنی مشارکت‌کننده از منطقه شاهرود هستند، موضوع تصاویر به آیین‌های سنتی همین منطقه اختصاص دارد و عنوان نمایشگاه نیز ریشه در فرهنگ بومی مردم دارد. موسیقی زمینه نمایشگاه هم با همکاری هنرمندان شاهرود و با بازخوانی و تنظیم ملودی‌های نوحه‌های محلی تهیه شده است تا فضای شنیداری برنامه نیز بازتابی از هویت فرهنگی و هنری این شهرستان باشد.
روایت 13 آیین؛ از پوش تکیه بازار تا نخل یازدهم
ملکیان با اشاره به رویکرد محتوایی و گفتمانی نمایشگاه تصریح کرد: در جریان مستندسازی، تلاش شده است ظرفیت‌های آموزشی، تربیتی و اجتماعی آیین‌ها نیز مورد توجه قرار گیرد. برخی نمادها و رفتارهای موجود در این سنت‌ها، پیام‌هایی درباره همدلی، ساده‌زیستی، مسئولیت‌پذیری، مشارکت اجتماعی و اصلاح برخی رفتارها دارند. از همین رو، انتخاب تصاویر و شیوه روایت آن‌ها به‌گونه‌ای انجام شده است که مخاطب علاوه بر آشنایی با ظاهر آیین‌ها، با معنا و کارکرد اجتماعی آن‌ها نیز ارتباط برقرار کند.
وی افزود: در این نمایشگاه 13 آیین سنتی عزاداری محرم شاهرود معرفی می‌شود که پوش تکیه بازار یکی از آن‌هاست. در روایت این آیین، علاوه بر پیشینه و وجه تسمیه تکیه، به اهمیت تأمین آسایش عزاداران و فراهم‌کردن شرایط مناسب برای برگزاری مراسم نیز پرداخته شده است؛ موضوعی که نشان می‌دهد توجه به نیازهای مردم و تسهیل مشارکت آن‌ها، بخشی از کارکرد اجتماعی آیین‌های مذهبی بوده است.
دبیر اجرایی جشنواره ادامه داد: آیین دستشوران که در شب نخست محرم برگزار می‌شود، از دیگر موضوعات نمایشگاه است. در این مراسم، مسئولان، بانیان عزاداری، مدیران هیئت‌های مذهبی، بزرگان و پیرغلامان حضور دارند و این گردهمایی علاوه بر ایجاد هماهنگی و هم‌افزایی میان دست‌اندرکاران، فرصتی برای قدردانی از تلاش‌ها و خدمات آنان به شمار می‌رود. همچنین آیین تغذیه تکیه برنجی، تاریخچه این تکیه و سنت وقف در آن مورد توجه قرار گرفته است؛ مکانی که تعزیه در آن با رعایت شیوه‌ها و آداب اصیل برگزار می‌شود و خطبه‌خوانی آغاز تعزیه نیز از جمله سنت‌هایی است که همچنان در آن حفظ شده است.
وی آیین شمع و چراغ را نمونه‌ای از تبدیل یک نیاز روزمره به سنتی ماندگار دانست و اظهار داشت: در گذشته، زمانی که برق وجود نداشت، مردم برای روشنایی مجالس عزاداری شبانه از شمع و وسایل مشابه استفاده می‌کردند. این اقدام به‌تدریج با استقبال مردم و اهمیت خدمت‌رسانی به عزاداران، به آیینی مستقل تبدیل شد و امروز نیز با آداب خاص خود در برخی تکیه‌های شاهرود اجرا می‌شود. با این حال، این سنت که پیش‌تر در تکیه‌های بیشتری رواج داشت، به‌مرور محدود شده و اکنون در یکی دو تکیه اجرا می‌شود؛ موضوعی که ضرورت مراقبت از میراث فرهنگی ناملموس را دوچندان می‌کند.
ملکیان با اشاره به آیین منبرخانه و عماری بیان کرد: منبرخانه‌ها یادآور پیشینه روضه‌های خانگی هستند؛ مجالسی که می‌توان آن‌ها را از سرچشمه‌های شکل‌گیری بسیاری از هیئت‌ها و مراسم عزاداری دانست. خانه‌هایی که در آن‌ها برای ذکر مصائب سیدالشهدا علیه‌السلام منبر برپا می‌شد، بخشی از حافظه مذهبی و اجتماعی مردم را شکل داده‌اند. در روایت این آیین‌ها، نقش‌آفرینی بانوان و جایگاه آنان در برگزاری مراسم نیز بررسی می‌شود و موضوعاتی همچون عفاف و حجاب در بستر فرهنگی و اجتماعی این سنت‌ها مورد توجه قرار می‌گیرد.
وی نذر نان و ماست را نمونه‌ای از سادگی و مردمی‌بودن عزاداری در شاهرود معرفی کرد و گفت: این نذر ساده و پرطرفدار، نمادی از دوری مراسم عزاداری از تشریفات و هزینه‌های گزاف است. استمرار چنین سنت‌هایی نشان می‌دهد که مردمی‌بودن، سادگی و مشارکت عمومی از عوامل مهم ماندگاری آیین‌های سنتی در طول تاریخ بوده‌اند؛ ویژگی‌هایی که با ماهیت مردمی فرهنگ عاشورایی پیوندی عمیق دارند
ضرورت احیای آیین‌های کم‌رونق و حفظ نمادهای عاشورایی
معاون فرهنگی، آموزشی و پژوهشی اداره‌کل تبلیغات اسلامی استان سمنان با اشاره به آیین بنی‌اسد گفت: این مراسم پس از روز عاشورا برگزار می‌شود، اما در سال‌های پس از همه‌گیری کرونا با کاهش مشارکت و افت رونق روبه‌رو شده است. حفظ این آیین به همت مردم و متولیان آن نیاز دارد تا یکی دیگر از جلوه‌های میراث ناملموس عزاداری محرم از چرخه انتقال فرهنگی خارج نشود. آیین شمع‌افروزان نیز که در روز تاسوعا برگزار می‌شود، به دلیل استقبال بانوان، جوانان و نوجوانان از ظرفیت قابل‌توجهی برخوردار است و می‌توان با فراهم‌کردن فضای مناسب‌تر برای ادای نذورات و قراردادن شمع‌ها، زمینه مشارکت گسترده‌تر مردم را فراهم کرد.
ملکیان با تأکید بر اهمیت نمادها در آیین‌های سنتی عزاداری خاطرنشان کرد: یکی از ویژگی‌های برجسته این مراسم، نمادمحوربودن آن‌هاست؛ به این معنا که گردهمایی مردم و شکل‌گیری همدلی اجتماعی در بسیاری از موارد حول یک نماد مشخص صورت می‌گیرد. هرچند مداح‌محوری و سخنران‌محوری در مراسم امروز جایگاه خود را دارد، نمادها در آیین‌های سنتی نقشی تاریخی در گردآوردن مردم و ایجاد پیوند عاطفی و اعتقادی میان آنان ایفا کرده‌اند. نخل باغ زندان و نماد ذوالجناح از جمله موضوعاتی هستند که در نمایشگاه به آن‌ها پرداخته می‌شود و هر یک، بخشی از روایت عاشورا را در حافظه جمعی مردم زنده نگه می‌دارند.
وی درباره نخل باغ زندان افزود: در روایت این سازه، به مفهوم نمادین نخل و ارتباط آن با آیین‌های سوگواری پرداخته شده است. همچنین نخل یازدهم، به‌عنوان یکی از نمادهای شناخته‌شده عزاداری مردم شاهرود، در این مجموعه معرفی می‌شود. این نخل به‌طور سنتی در روز یازدهم محرم حرکت داده می‌شود و تنها در دو مناسبت، یعنی ارتحال امام خمینی(ره) و چهلم شهادت رهبر شهید انقلاب، در شرایطی متفاوت به حرکت درآمده است. حضور آن در این دو رویداد، از جلوه‌های مشارکت و همراهی مردم شاهرود در مناسبت‌های مهم تاریخی بوده است. با توجه به ارزش تاریخی این سازه، پیش‌بینی فضای سرپوشیده برای نگهداری آن و محافظت در برابر باد و باران نیز ضروری دانسته شده است.
دبیر اجرایی جشنواره با اشاره به آیین توق‌بندان و آیین بزرگ یا عباس تصریح کرد: توق‌ها در منازل و منبرخانه‌ها آماده و با تشریفات خاصی جامه‌پوشانی می‌شوند و در نهایت، این مسیر آیینی به مراسم یا عباس می‌رسد. درباره پیشینه این آیین، روایت‌های محلی از درگیری مردم شاهرود با گروهی متجاوز در منطقه قلعه‌سنگ نقل شده است؛ بر اساس این روایت‌ها، مردم در روز پنجم محرم با بهره‌گیری از ظرفیت همبستگی و سازمان‌یافتگی خود، برای مقابله با متجاوزان اقدام کردند. روحیه ظلم‌ستیزی، مقاومت و دفاع از حق که در این روایت‌ها بازتاب یافته، از محورهای محتوایی نمایشگاه است و با یادآوری 1700 شهید شهرستان شاهرود در دوران دفاع مقدس و شهدای جنگ 12روزه و حوادث پس از آن، به استمرار این ارزش‌ها در حافظه تاریخی منطقه پیوند داده می‌شود.
ملکیان در پایان از اختصاص بخشی از نمایشگاه به یادمان رهبر شهید انقلاب، 10 شهید شاهرود در حوادث جنگ 12روزه تا زمان برگزاری رویداد و سه هنرمند فقید این شهرستان خبر داد و اظهار داشت: تلاش شده است در فضاسازی نمایشگاه و محصولات ترویجی آن، موضوع خون‌خواهی رهبر شهید انقلاب و یاد شهدا مورد غفلت قرار نگیرد. بر اساس برنامه‌ریزی انجام‌شده، 13 آیین سنتی در این رویداد روایت می‌شود، 189 عکس در بانک اطلاعاتی و آرشیو نگهداری خواهد شد، 26 قاب عکس در نمایشگاه به نمایش درمی‌آید و 11 عکاس در اجرای این طرح مشارکت داشته‌اند؛ مجموعه‌ای که می‌تواند زمینه‌ای برای شناخت عمیق‌تر آیین‌های محرم شاهرود و حفاظت از این میراث فرهنگی برای نسل‌های آینده فراهم کند.
انتهای پیام/363/