به گزارش خبرگزاری تسنیم از میامی، کلاته‌سادات، از آبادی‌های دهستان فرومد در شهرستان میامی استان سمنان، روستایی در جغرافیای خشک شرق استان است؛ جایی که آب، بیش از آنکه یک امکان زیرساختی باشد، شرط تداوم کشاورزی، حفظ دامداری و ماندگاری جمعیت به شمار می‌رود.
در این روستا، سه قنات وجود دارد؛ منابعی که می‌توانند پشتوانه فعالیت کشاورزی باشند، اما به گفته اهالی، مشکلات مربوط به مرمت، انتقال و توزیع آب، بهره‌برداری مؤثر از آن‌ها را دشوار کرده است. در کنار این مسئله، ساکنان از کاهش توان تولید محصولات کشاورزی، دشواری تأمین خوراک دام، خرابی برخی مسیرها، اجرای ناقص طرح‌های عمرانی و کمبودهایی در خدمات عمومی سخن می‌گویند.
روایت مردم کلاته‌سادات، تنها شرح چند مشکل جداگانه نیست؛ تصویری از زندگی در روستایی است که ظرفیت‌های طبیعی و اقتصادی آن هنوز به اندازه‌ای که ساکنان انتظار دارند، در بهبود شرایط روزمره‌شان نمود پیدا نکرده است.
کشاورزی زیر سایه کم‌آبی؛ از نهال فلفل تا نگرانی برای گندم و جو
یکی از اهالی کلاته‌سادات در گفت‌وگو با خبرنگار تسنیم، از روزهایی یاد می‌کند که این روستا در تولید نهال فلفل جایگاهی شناخته‌شده داشت و کشاورزان مناطق دیگر، از جمله محدوده بیارجمند و داورزن، برای تهیه نهال به آن مراجعه می‌کردند.
به گفته او، کاهش دسترسی به آب، شرایط کشت را دشوار کرده و اکنون بخشی از محصول مورد نیاز باید از خارج روستا تأمین شود؛ تغییری که از نگاه کشاورزان، نشان‌دهنده کاهش توان تولیدی منطقه است.
این نگرانی به نهال فلفل محدود نمی‌شود. یکی دیگر از ساکنان با اشاره به وضعیت قنات‌ها و دشواری آبیاری زمین‌ها می‌گوید کشاورزان کلاته‌سادات علیا و سفلی و محدوده مهدی‌آباد برای ادامه کشت با مشکلات جدی روبه‌رو هستند و تداوم وضعیت موجود می‌تواند کشت محصولاتی مانند گندم و جو را نیز تحت تأثیر قرار دهد.
کمبود آب تنها به کاهش محصول یک فصل منجر نمی‌شود؛ درآمد خانوارهای روستایی، توان تأمین هزینه‌های تولید و امکان ادامه فعالیت کشاورزی نیز به آن وابسته است. دامداری هم از این وضعیت جدا نیست؛ یکی از اهالی می‌گوید تهیه خوراک دام از مناطق دیگر به یکی از دشواری‌های زندگی روزمره تبدیل شده است.
سه قنات، اما دشواری دسترسی به آب
وجود سه قنات در کلاته‌سادات، به‌تنهایی تضمین‌کننده دسترسی پایدار کشاورزان به آب نیست. اهالی از نیاز این منابع به لایروبی و مرمت و همچنین مشکلات مسیر انتقال و توزیع آب سخن می‌گویند؛ مسائلی که به گفته آنان، بهره‌برداری از ظرفیت موجود را با دشواری روبه‌رو کرده است.
یکی از کشاورزان در توصیف شرایط آبیاری، از انتظارهای طولانی برای جمع‌آوری آب در استخر یا رسیدن نوبت آبیاری می‌گوید؛ انتظاری که به گفته او، گاهی به 12 ساعت می‌رسد، اما در نهایت سهم زمین از آب قابل استفاده محدود است.
او همچنین به دوره‌ای اشاره می‌کند که آب روستا برای دو تا سه ماه قطع بوده و پس از آن، با مشارکت بسیج سازندگی و سپاه و تأمین اعتبار در اختیار جهاد کشاورزی، بخشی از مشکل برطرف شده است.
این تجربه نشان می‌دهد که اقدامات عمرانی می‌تواند در رفع اختلال‌های آبی مؤثر باشد، اما مسئله اصلی، اطمینان از پایداری نتیجه است. اکنون بررسی فنی وضعیت سه قنات، میزان آبدهی، شرایط مسیرهای انتقال، نیازهای مرمتی و نحوه تقسیم آب می‌تواند تصویر روشن‌تری از وضعیت موجود ارائه دهد و مبنایی برای تصمیم‌گیری درباره اقدامات بعدی باشد.
پرسش اصلی کشاورزان این است که چه برنامه‌ای برای احیای پایدار منابع آبی روستا وجود دارد و اقدامات انجام‌شده تا چه اندازه توانسته است دسترسی منظم و قابل اتکای آنان به آب را تأمین کند.
راه و طرح هادی؛ از چاله‌های جاده تا معابر نیمه‌تمام
مطالبات کلاته‌سادات به آب و کشاورزی محدود نمی‌شود. وضعیت راه دسترسی و معابر داخلی روستا نیز از موضوعاتی است که ساکنان درباره آن گلایه دارند.
یکی از اهالی که معلم است، در گفت‌وگو با خبرنگار تسنیم از وجود چاله‌های متعدد در مسیر سخن می‌گوید و معتقد است اجرای آسفالت در برخی نقاط، مشکل را به‌طور کامل برطرف نکرده است.
راه مناسب برای روستایی که معیشت بخشی از ساکنان آن به کشاورزی و دامداری وابسته است، تنها یک مطالبه عمرانی نیست؛ کیفیت مسیرها می‌تواند بر رفت‌وآمد روزانه، انتقال محصولات و دسترسی به خدمات اثر بگذارد. از این رو، بررسی وضعیت جاده و تعیین تکلیف نقاط آسیب‌دیده، بخشی از نیازهای زیرساختی روستا محسوب می‌شود.
در داخل روستا نیز اجرای طرح هادی با انتقادهایی همراه است. یکی از ساکنان می‌گوید عملیات سنگ‌فرش در بخش‌هایی محدود، در حد 20 تا 30 متر، انجام شده و در قسمت‌های دیگر ادامه نیافته است. به گفته او، مصالح و سنگ‌های باقی‌مانده در معابر نیز برای مدتی طولانی تعیین تکلیف نشده‌اند.
این روایت، ضرورت روشن شدن وضعیت اجرایی طرح را برجسته می‌کند: کدام بخش‌ها باید تکمیل شوند، چه موانعی ادامه کار را متوقف کرده و برنامه زمانی اتمام عملیات چیست؟ پاسخ به این پرسش‌ها می‌تواند مشخص کند که مطالبه مردم در چه مرحله‌ای قرار دارد و برای به نتیجه رسیدن پروژه چه اقداماتی لازم است.
روشنایی معابر و جمع‌آوری زباله؛ مطالباتی فراتر از پروژه‌های بزرگ
در کنار زیرساخت‌های اصلی، جزئیاتی وجود دارد که مستقیماً بر کیفیت زندگی روزانه مردم اثر می‌گذارد؛ از جمله روشنایی معابر و سامان‌دهی پسماند.
یکی از ساکنان درباره وضعیت پایه‌های برق می‌گوید عملیات تعویض یا مقاوم‌سازی تیرها از اسفندماه سال گذشته آغاز شده، اما در برخی نقاط، چاله‌های محل نصب پایه‌ها همچنان پر نشده و تکمیل عملیات با تأخیر همراه بوده است. او همچنین از نصب چراغ در بخشی از کوچه اصلی و برخوردار نبودن برخی معابر فرعی از روشنایی کافی سخن می‌گوید.
در حوزه خدمات عمومی نیز جمع‌آوری زباله به یکی از مطالبات اهالی تبدیل شده است. به گفته یکی از ساکنان، پسماندها به‌طور منظم جمع‌آوری نمی‌شوند و در برخی نقاط نیز امکانات لازم برای انتقال آن‌ها فراهم نیست. او از برداشته شدن سطل‌های زباله در بعضی نقاط و کمبود وسیله مناسب برای حمل پسماند به‌عنوان بخشی از مشکلات موجود یاد می‌کند.
برای رفع این مشکل، لازم است مسئولیت جمع‌آوری و انتقال زباله، برنامه زمانی انجام کار و وضعیت تجهیزات مورد نیاز به‌روشنی مشخص شود. خدماتی از این دست شاید در مقایسه با طرح‌های بزرگ عمرانی کمتر به چشم بیایند، اما استمرار آن‌ها برای حفظ بهداشت محیط و رضایت ساکنان ضروری است.
خانه بهداشت، مدرسه و نانوایی؛ سه نیاز روزمره روستا
در بخش سلامت، یکی از زنان ساکن کلاته‌سادات مدعی است بهورز خانه بهداشت تنها یک روز در هفته در روستا حضور دارد. این موضوع، ضرورت بررسی برنامه حضور نیروی بهداشتی و میزان دسترسی ساکنان به خدمات اولیه سلامت را مطرح می‌کند؛ به‌ویژه برای سالمندان، کودکان، بیماران و خانواده‌هایی که برای دریافت خدمات معمول بهداشتی به حضور مستمر یا برنامه مشخص مراجعه نیاز دارند.
در حوزه آموزش، مدرسه ابتدایی روستا همچنان فعال است و هر شش پایه تحصیلی را پوشش می‌دهد. یکی از مادران دانش‌آموزان، شمار دانش‌آموزان را حدود هفت تا 11 نفر برآورد می‌کند و می‌گوید آموزگار نیز در مدرسه حضور دارد.
تداوم فعالیت مدرسه در روستاهای کم‌جمعیت اهمیت ویژه‌ای دارد؛ زیرا دسترسی به آموزش در محل زندگی می‌تواند از تحمیل هزینه و دشواری رفت‌وآمد به خانواده‌ها جلوگیری کند. حفظ چنین خدماتی، در کنار فراهم بودن امکانات اولیه زندگی، یکی از عوامل مؤثر بر ماندگاری جمعیت در مناطق روستایی است.
تأمین نان نیز از دیگر موضوعات مطرح‌شده در گفت‌وگو با اهالی است. یکی از ساکنان می‌گوید نانوایی روستا به دلیل هزینه‌های بالای سوخت با دشواری اقتصادی روبه‌روست و نانوا برای تأمین مخارج فعالیت خود با مشکل مواجه شده است. بررسی این مسئله و روشن شدن راهکارهای ممکن برای تداوم فعالیت نانوایی می‌تواند به حفظ دسترسی مردم به یکی از نیازهای اساسی روزانه کمک کند.
معادن منطقه؛ سهم کلاته‌سادات از ظرفیت‌های اقتصادی کجاست؟
در کنار محدودیت‌های آبی و مشکلات زیرساختی، ظرفیت‌های معدنی محدوده کلاته‌سادات و پیرامون فرومد نیز در مطالبات مردم جایگاه دارد.
یکی از اهالی با اشاره به وجود معادن مس و منگنز در منطقه، معتقد است فعالیت‌های معدنی باید آثار ملموس‌تری در توسعه روستا داشته باشد. به گفته او، ساکنان انتظار دارند در کنار بهره‌برداری اقتصادی از منابع منطقه، موضوعاتی مانند وضعیت راه‌ها، گردوغبار و فشار بر مراتع نیز مورد توجه قرار گیرد.
او همچنین درباره سهمی که به اعتقادش باید از منافع فعالیت‌های معدنی به توسعه محلی اختصاص یابد، پرسش‌هایی مطرح می‌کند و می‌گوید مردم اثر روشنی از این منابع در زندگی روزمره خود احساس نمی‌کنند.
این مطالبات، ضرورت شفاف‌سازی درباره نحوه توزیع منافع فعالیت‌های معدنی، تعهدات قانونی و زیست‌محیطی بهره‌برداران و برنامه‌های توسعه‌ای مرتبط با منطقه را مطرح می‌کند. البته تعیین میزان درآمدها، سهم قانونی روستا و نحوه هزینه‌کرد منابع، به اطلاعات رسمی و بررسی اسناد مربوط نیاز دارد؛ موضوعی که پاسخ دستگاه‌های مسئول می‌تواند ابعاد آن را روشن کند.
در واقع، مسئله فقط وجود یا فعالیت معدن نیست؛ بلکه این پرسش نیز مطرح است که توسعه اقتصادی منطقه تا چه اندازه با بهبود زیرساخت‌ها، حفظ محیط‌زیست و ارتقای کیفیت زندگی ساکنان همراه شده است.
از سابقه ایثار تا مطالبه رسیدگی به مشکلات
یکی دیگر از ساکنان سالخورده کلاته‌سادات با اشاره به وجود چهار شهید و چند جانباز در روستا، بر سابقه ایثار و فداکاری مردم این منطقه تأکید می‌کند. او در عین اشاره به اقداماتی که در حوزه برق و دیگر بخش‌ها انجام شده، معتقد است بخشی از طرح‌ها همچنان ناتمام مانده یا به نتیجه مورد انتظار نرسیده است.
در مجموع، روایت اهالی نشان می‌دهد که مطالبات کلاته‌سادات به یک دستگاه یا پروژه خاص محدود نیست. مسائل مربوط به قنات‌ها و کشاورزی، نیازمند بررسی و پیگیری از سوی متولیان آب و جهاد کشاورزی است؛ وضعیت راه و طرح هادی باید از سوی دستگاه‌های مسئول و مجریان پروژه‌ها تعیین تکلیف شود؛ مشکلات روشنایی معابر به پیگیری متولیان برق نیاز دارد و سامان‌دهی پسماند نیز مستلزم روشن شدن مسئولیت مدیریت محلی و امکانات موجود است.
در حوزه بهداشت و آموزش هم بررسی وضعیت ارائه خدمات و انتشار اطلاعات دقیق درباره امکانات و برنامه‌های موجود، می‌تواند به مشخص شدن فاصله میان نیازهای مردم و خدمات ارائه‌شده کمک کند.
کلاته‌سادات؛ توسعه زمانی معنا دارد که در زندگی مردم دیده شود
کلاته‌سادات با وجود محدودیت‌های اقلیمی، از ظرفیت‌هایی مانند قنات‌ها، سابقه کشاورزی، منابع معدنی و سرمایه اجتماعی برخوردار است؛ ظرفیت‌هایی که در صورت مدیریت درست و همراهی برنامه‌های توسعه‌ای می‌توانند در تقویت اقتصاد محلی و ماندگاری جمعیت نقش داشته باشند.
با این حال، روایت ساکنان از کمبود آب، دشواری ادامه کشاورزی، معابر نیازمند رسیدگی و برخی مشکلات خدماتی نشان می‌دهد که بهره‌مندی از این ظرفیت‌ها به‌تنهایی کافی نیست. آنچه اهمیت دارد، تبدیل منابع و طرح‌ها به نتایجی پایدار و قابل مشاهده در زندگی روزمره مردم است.
مطالبه اصلی اهالی را می‌توان در چند محور خلاصه کرد: تعیین تکلیف وضعیت قنات‌ها و دسترسی به آب، روشن شدن سرنوشت پروژه‌های نیمه‌تمام، رسیدگی به راه‌ها و معابر، بهبود خدمات عمومی و شفاف‌سازی درباره آثار اقتصادی فعالیت‌های معدنی.
اکنون انتظار می‌رود دستگاه‌های مسئول با بررسی میدانی، اعلام برنامه زمان‌بندی و ارائه توضیح روشن درباره اقدامات انجام‌شده و تعهدات باقی‌مانده، به این مطالبات پاسخ دهند. گزارش حاضر بازتاب‌دهنده روایت و گلایه‌های اهالی است و بررسی پاسخ مسئولان و وضعیت اجرایی پروژه‌ها می‌تواند تصویر کامل‌تری از شرایط کلاته‌سادات ارائه کند.
توسعه روستایی زمانی از شعار و برنامه فراتر می‌رود که کشاورز بتواند برای کشت خود روی آب حساب کند، معابر به‌جای ماندن در وضعیت نیمه‌تمام به بهره‌برداری برسند و خدمات پایه، متناسب با نیاز مردم ارائه شوند؛ انتظاری که ساکنان کلاته‌سادات نیز از مسئولان دارند.
گزارش از علیرضا رحیمیان
انتهای پیام/363/