به گزارش خبرگزاری تسنیم از اراک، در حالی که جامعه با موج فزاینده‌ای از آسیب‌های اجتماعی از جمله اعتیاد، خشونت خانوادگی، طلاق و بزهکاری نوجوانان مواجه است، تحلیل و بررسی دقیق پرونده‌های مربوط به این آسیب‌ها، به‌عنوان یک راهبرد مؤثر در پیشگیری از وقوع جرایم مشابه در آینده مورد توجه کارشناسان و مسئولان قرار گرفته است.
به‌گفته متخصصان و کارشناسان، هر پرونده اجتماعی در دل خود مجموعه‌ای از عوامل و شرایط زمینه‌ساز وقوع جرم یا انحراف اجتماعی را دارد که در صورت استخراج دقیق این داده‌ها، می‌توان الگوهای رفتاری پرخطر را شناسایی و از تکرار آن‌ها جلوگیری کرد.
''باید از هر پرونده یک درس گرفت...''، این جمله‌ای است که بارها از زبان قاضیان و مددکاران شنیده می‌شود چراکه بررسی روند زندگی فرد خاطی یا آسیب‌دیده، شناخت نقاط ضعف ساختارهای حمایتی و نقش محیط‌های اجتماعی در تشدید بحران‌ها، از جمله نکاتی است که می‌تواند به بهبود سیاست‌گذاری‌های اجتماعی کمک کند، از سوی دیگر، بهره‌گیری از این پرونده‌ها در برنامه‌های آموزشی و رسانه‌ای نیز می‌تواند به آگاه‌سازی عمومی، اصلاح نگرش‌ها و تقویت فرهنگ پیشگیری میان مردم بینجامد.
این درحالی است که، باید تأکید کرد که آسیب‌های اجتماعی، تنها یک رخداد فردی یا خانوادگی نیستند، بلکه زنگ هشداری برای جامعه و مسئولان‌اند تا پیش از آنکه این آسیب‌ها به بحران‌های امنیتی تبدیل شوند، برای آن چاره‌ای بیندیشند.در این راستا، خبرگزاری تسنیم استان مرکزی در پرونده‌ای ادامه‌دار و مستمر با عنوان «پرده آخر؛ آن سوی آئینه، جز من نبود» ضمن روایت داستان‌گونه از پرونده‌های واقعی در حوزه آسیب‌های اجتماعی و بزهکاری اجتماعی، در گفت‌و‌گو با کارشناسان و مسئولان ابعاد مختلف و راهکارهای عبور از بحران‌های اجتماعی و این آسیب‌ها را بررسی می‌کند که یکی از این پرونده‌ها در زیر می‌آید:
غبار آلود؛ ماجرای یک زندگی توهمی
در یکی از روزهای سرد، در حالی که کلانتری غرق در رفت وآمد و هیاهوی پرونده های مختلف بود، دختر جوانی با قامتی بلند و اندامی لاغر وارد اتاق مشاوره شد. ظاهرش سالم به نظر می رسید، اما چشمانش خسته و غبارگرفته بود.
مشاور کلانتری که پرونده اش را باز کرد، دید دختری 23 ساله است، تحصیلاتش را تا سیکل ادامه داده و یک سال از ازدواجش می گذشت و روزهایش را با کارهای خانه می گذراند. فرزند سوم یک خانوادهٔ پنج نفره با زندگی مالی متوسط بود. خودش آمده بود؛ داوطلبانه، گویی به آخرین سنگر پناه آورده بود.
آرام وارد شد و روی صندلی رو به روی مشاور نشست. دستانش را در هم گره کرد و شروع کرد به حرف زدن؛ صدایش می لرزید، اما نه از ترس مشاور بلکه از ترسِ روزهای پیشِ رو: «همسرم من را خیلی تهدید می کند. مدام توهین می کند، کتک می زند... و اعتیاد شدید به شیشه و هروئین دارد. تازه فهمیدم با یک خانم دیگر هم رابطه داشته و با هم حرف می زنند.»
مشاور سکوت کرد و گفت: «اینها خیلی سنگین است. چطور توانستی تحمل کنی؟» اشکی از گوشهٔ چشمانش لغزید و با بغضی که سال ها در گلو نگه داشته بود، ادامه داد: قصهٔ من از خیلی وقت پیش شروع شده. از وقتی که بچه بودم...
نگاهش را به نقطهٔ نامعلومی دوخت و شروع کرد به روایتِ زخم هایی که هنوز تازه بودند: زمانی که کودک بودم، مادرم در سانحهٔ تصادف از ناحیهٔ نخاع آسیب دید و زمین گیر شد. بعد از آن حادثه، پدرم مادرم را ترک کرد و ارتباط ما با مادرم کمرنگ و کمرنگ تر شد و بعد از مدتی اقدام به ازدواج مجدد کرد. اما... مثل اینکه ما اصلاً وجود نداشتیم. هیچ ارتباطی با هم نداشتیم. پدرم به خاطر ازدواج جدیدش، دیگر هیچ اهمیتی به ما نمی داد. نسبت به ما بدرفتاری جسمی و عاطفی داشت، با کوچکترین خطا تنبیه های سخت انتظار ما را می کشید. هیچ وقت به نیازهای من توجهی نداشت. به علاوه این تنهایی، دوری از مادرم همیشه من را غمگین می کرد و انتظار مادری کردن از پدری که حتی نمی توانست پدری برایم بکند من را بیشتر از همه چیز می شکست.
فکر می کردم حالا که این همه آسیب دیده ام باید بیشتر از بقیه به من توجه کنند و بیشتر به من رسیدگی کنند اما.... من در آن خانه، تشنهٔ یک نگاه، یک بغل، یک کلمهٔ محبت بودم برای اینکه از آن واقعیتِ تلخ فرار کنم، پناه بردم به فیلم دیدن، فیلم هایی که مناسب سن و روحیه من به عنوان یک کودک نبود. بیشتر وقتم را با تماشای فیلم ها می گذراندم. کمتر به مدرسه می رفتم و افت تحصیلی وحشتناکی داشتم.
به زور توانستم مقاطع تحصیلی را قبول بشوم ولی تمام این رفتارها، تمام آن بی توجهی ها، در ذهنم باقی مانده. من هنوز همان دختر کوچولو هستم که در اتاقش تنها نشسته و صدای دعوای پدرش با نامادریش رو می‌شنود.
نفس عمیقی کشید. همسرم هم دقیقاً همان آش و همان کاسه است. شیشه و هروئین را با هم می کشد. من هم... من هم اعتیاد پیدا کردم.
باورش برایم سخت بود، ولی وقتی مواد مصرف می کردم، به یک آرامش خیلی خوب می‌رسیدم. انگار تمام آن دردها و صدای جنگ و دعوا و کتک ها را برای چند لحظه خاموش می‌کرد و یادم می‌رفت چه روزهایی را گذرانده‌ام و اکنون وسط یک زندگی داغون هستم که به من خیانت شده...و اما حالا خسته تر از قبل هستم، آنقدر که دیگر مواد هم من را آرام نمی کند.
فکر می کردم حداقل یک چیزی شاید باشد که حالم را کمی بهتر کند اما حالا دیگر نه تنها مواد هم دردی از من دوا نمی کند ، بلکه هزار درد به دردهایم اضافه کرده است...
مشاور نگاهی به چشمانش کرد. دختری که در کودکی قربانی بی توجهی و خشونت پدر شده بود، حالا در آغوش مردی گرفتار شده که او هم معتاد است، هم کتک می زند و هم خیانت می کند و او برای تحمل این جهنم، به همان چیزی پناه برده که شوهرش را نابود کرده است: مواد مخدر، و حالا همان مسکن موقتی هم بهره ای برایش ندارد.
نمونهٔ بسیار غم انگیز و در عین حال کلاسیک از ترومای پیچیدهٔ دوران کودکی
فاطمه صیدی، کارشناس ارشد روانشناسی مرکز مشاوره آرامش فرماندهی انتظامی استان مرکزی در گفت‌و‌گوی تحلیلی و درقالب توصیه نهایی با خبرنگار تسنیم اظهار کرد: این پرونده، نمونهٔ بسیار غم انگیز و در عین حال کلاسیک از «ترومای پیچیدهٔ دوران کودکی Complex Trauma و تکرار اجبارگونهٔ الگوهای آسیب زا است که ابعاد مختلف این پرونده نیاز به بررسی و تحلیل دارد.
وی افزود: نخستین بعد این ماجرا خلأ عاطفی شدید و دلبستگی ناایمن است، زمانی که مادر به دلیل حادثهٔ نخاعی زمین گیر می شود و پدر با ازدواج مجدد، عاطفه و حمایت خود را از فرزندان دریغ می کند، کودک دچار «تروما رهاشدگی» می شود. این دختر در سن حساس رشد، نه تنها حمایت مادر را از دست داد، بلکه با پس زده شدن از سوی پدر، به این باور رسید که «من دوست داشتنی نیستم و هیچ ارزشی ندارم». این باورِ عمیق، او را برای هر نوع سوءاستفادهٔ آینده آماده کرد.
صیدی بیان کرد: تماشای فیلم های خشونتآمیز به عنوان مکانیزم دفاعی، بعد دیگر ماجراست بطوریکه پناه بردن به فیلمهای جنگی و خشونتآمیز، واکنشی به محیط ناامن خانه بود. او با تماشای خشونت، سعی داشت ذهن خود را از خشونت واقعیِ بیرون (دعواهای پدر و نامادری) منحرف کند. همچنین این اتفاق باعث «حساسیت زدایی» نسبت به خشونت شد. دختری که در کودکی شاهد خشونت بوده و با فیلم های جنگی خود را آرام می کرده، در بزرگسالی خشونت همسرش را راحت تر (به صورت ناخودآگاه) به عنوان یک «واقعیت عادی زندگی» می پذیرد.
کارشناس ارشد روانشناسی مرکز مشاوره آرامش فرماندهی انتظامی استان مرکزی با اشاره به افت تحصیلی به عنوان فریاد خاموش کمک اظهار کرد: افت شدید تحصیلی در دورانی که مغز کودک درگیر استرس مزمن است، کاملاً طبیعی است. مغز در حالت «بقا» نمی تواند روی درس تمرکز کند. او به زور قبول می شد، چرا که انرژی روانی اش صرف تحمل درد و تنهایی، نه یادگیری می شد.
صیدی با اشاره به ازدواج با یک معتاد؛ تکرار الگوی پدر بیان کرد: از منظر روانکاوی، او به صورت ناخودآگاه مردی را انتخاب کرده یا جذب مردی شده که دقیقاً همان ویژگی های پدرش را دارد، بی توجه، بدرفتار و آسیب زننده. او در واقع تلاش می کند تا در بزرگسالی، با ازدواج با چنین مردی، «ترومای کودکی خود را بازسازی و شاید حل کند». اما افسوس که این چرخه، تنها زخم ها را عمیق تر می کند. همسر او، نماد همان پدری است که او را نادیده گرفت.
وی اضافه کرد: اعتیاد به عنوان «خود درمانی» بعد دیگر ماجراست، مصرف شیشه و هروئین توسط این زن، یک انتخاب برای لذت نیست؛ بلکه یک مکانیزم بقا است. او در کودکی یاد گرفته بود با فیلم های خشن خودش را آرام کند؛ حالا با مواد، سعی دارد صدای دعوا، کتک ها و غمِ رهاشدگی را خاموش کند؛ یعنی فرد برای فرار از دردهای روانیِ طاقت فرسا به مواد پناه می برد. اما مواد، خودش به یک زندان جدید تبدیل شده است.
دختر 23 ساله، قربانی یک زنجیرهٔ بی پایان از درد
سرهنگ علی صفدر حبیبی، رئیس مرکز مشاوره آرامش فرماندهی انتظامی استان مرکزی در گفت‌و‌گو با خبرنگار تسنیم درخصوص عوامل و ابعاد این موضوع و حادثه گفت: راهبردهای مداخله ای پیشنهادی از سوی کارشناس موضوع مهمی است،که نخستین ایمنی جانی و مقابله با خشونت اولویت اول است، با توجه به اعتیاد شدید شوهر به شیشه و هروئین، و سابقهٔ کتک کاری و تهدید، خطر جانی این مراجع بسیار بالاست. اولین قدم، برنامه ریزی برای جدایی فیزیکی ایمن است (پناه بردن به خانهٔ بستگان امن یا خانهٔ امن زنان). ادامهٔ زندگی با یک معتادِ خشن در فاز فعال، خطرناکترین کار ممکن است.
وی ادامه داد: ترک اعتیاد (درمان پزشکی) راهبرد دیگر است، این زن باید در یک مرکز ترک اعتیاد بستری شود. مصرف همزمان شیشه (محرک) و هروئین (مخدر) بسیار خطرناک است و نیاز به نظارت پزشکی دقیق دارد. بدون پاکسازی جسمی، درمان روانی ممکن نیست.
حبیبی اضافه کرد: درمان تروما (رواندرمانی تخصصی) از ابعاد دیگر ماجراست، وی نیاز مبرم به درمان شناختی-رفتاری (CBT) و حساسیت زدایی و پردازش مجدد از طریق حرکات چشم (EMDR) دارد. باید روی ترومای رهاشدگی در کودکی، ضربهٔ ناشی از بیماری مادر و بیتوجهی پدر کار شود. او باید یاد بگیرد که «مقصر نیست»، «بی دفاع نبوده» و «لایق عشق و محبت است».
رئیس مرکز مشاوره آرامش فرماندهی انتظامی استان مرکزی اضافه کرد: از سوی دیگر، توانمندسازی و مهارت آموزی باید مورد توجه باشد بطوریکه با توجه به تحصیلات سیکل، او باید در یک مسیر مهارتآموزی (فنی وحرفه ای) قرار بگیرد تا بتواند استقلال مالی پیدا کند. استقلال مالی، کلید خروج از چرخهٔ وابستگی به مردی است که هم او را کتک میزند و هم خیانت می کند.
وی اضافه کرد: آموزش مرزهای سالم یک بعد مهم دیگر است که او باید در جلسات مشاوره یاد بگیرد که چگونه مرزهای شخصی خود را تعیین کند، چطور «نه» بگوید و چه طور الگوهای تکرارشوندهٔ پدر و شوهر را در روابط آینده شناسایی و متوقف کند.
رئیس مرکز مشاوره آرامش فرماندهی انتظامی استان مرکزی خاطرنشان کرد: این دختر 23 ساله، قربانی یک زنجیرهٔ بی پایان از درد است. از سانحهٔ مادر و بی توجهی پدر گرفته تا ازدواج با یک معتاد و گرفتار شدن در دام مواد. او با مصرف مواد به دنبال آرامش میگشت، غافل از اینکه دارد خودش را در آتش دیگری می سوزاند. اگر امروز دست او را بگیریم و بدون قضاوت به او کمک کنیم تا از این چرخهٔ شوم خارج شود، او می تواند دوباره متولد شود؛ اما اگر با برچسبِ «معتاد و طرد شده» رهایش کنیم، این قصه پایانی تلخ تر خواهد داشت.
گزارش از: مبین جلیلی
انتهای پیام/711/