به گزارش خبرگزاری تسنیم از اراک، وقف در فرهنگ اسلامی و ایرانی، تنها یک سنت نیکوکارانه نیست، بلکه ظرفیتی ماندگار برای پاسخ‌گویی به نیازهای جامعه، کاهش فاصله طبقاتی و پشتیبانی از فعالیت‌های فرهنگی، آموزشی و اجتماعی به شمار می‌رود؛ ظرفیتی که تحقق اهداف آن، بیش از هر چیز به مدیریت صحیح موقوفات، افزایش بهره‌وری و حرکت در مسیر نیت واقفان وابسته است. در شرایطی که جامعه با نیازهای متنوعی در حوزه آموزش، اشتغال، حمایت از نیازمندان و توسعه زیرساخت‌ها روبه‌روست، بازتعریف نقش وقف در زندگی امروز مردم اهمیتی دوچندان پیدا می‌کند.
استان مرکزی به‌واسطه برخورداری از موقوفات متعدد و ظرفیت‌های اقتصادی، فرهنگی و اجتماعی، زمینه مناسبی برای گسترش کارکردهای وقف دارد؛ با این حال، بهره‌گیری مؤثر از این ظرفیت‌ها مستلزم عبور از نگاه صرفاً سنتی، شناسایی فرصت‌های جدید سرمایه‌گذاری و تبدیل دارایی‌های موقوفه به منابعی پایدار برای خدمت‌رسانی است. افزایش درآمد موقوفات، در صورتی که با رعایت کامل نیت واقفان همراه باشد، می‌تواند دامنه خدمات عام‌المنفعه را گسترش دهد و امکان اجرای طرح‌های بزرگ‌تر را فراهم کند.
در کنار مسائل اقتصادی، جذب نسل جوان و نوجوان به فرهنگ وقف و فعالیت‌های قرآنی، یکی از موضوعات مهم پیش‌روی متولیان این حوزه است. جوانان امروز بیش از شعار و تبلیغ، به دنبال مشاهده آثار ملموس فعالیت‌ها و مشارکت واقعی در حل مسائل جامعه هستند؛ از همین رو، حمایت از نخبگان، همکاری با مجموعه‌های دانش‌بنیان و استفاده از توان علمی و خلاقیت نسل جدید می‌تواند مسیر تازه‌ای برای پیوند میان وقف و نیازهای روز جامعه ایجاد کند.
از سوی دیگر، تعیین تکلیف اسناد موقوفات، رفع اختلافات حقوقی با دستگاه‌های اجرایی و توسعه همکاری میان نهادهای مسئول، از جمله موضوعاتی است که بر نحوه بهره‌برداری از ظرفیت‌های وقفی تأثیر مستقیم دارد. همکاری در حوزه آموزش‌وپرورش و بررسی مشارکت اوقاف در تأمین فضاهای آموزشی شهرک جدید 8 هزار واحدی اراک نیز از جمله محورهایی است که می‌تواند نمونه‌ای از پیوند ظرفیت موقوفات با نیازهای واقعی شهروندان باشد؛ موضوعی که تحقق آن به توافق‌های اجرایی، تعیین سهم مشارکت‌ها و رعایت ضوابط قانونی وابسته است.
در همین راستا، خبرنگار خبرگزاری تسنیم در گفتوگو با حجت‌الاسلام عبدالله واحدی، مدیرکل اوقاف و امور خیریه استان مرکزی، ابعاد مختلف برنامه‌های این اداره‌کل را از راهکارهای افزایش درآمد و بهره‌وری موقوفات و تعیین تکلیف اسناد آن‌ها تا حمایت از جوانان و نخبگان، توسعه فضاهای آموزشی و شناسایی فرصت‌های جدید سرمایه‌گذاری به بحث و گفتوگو گذاشته است که مشروح آن در زیر می‌آید:
*درآمد برخی موقوفات را از 100 میلیون به چند میلیارد تومان می‌رسانیم
*جشن سنددار شدن موقوفات تا پایان آبان
*اختلافات چند ده‌ساله اوقاف با دستگاه‌ها در مسیر تعیین تکلیف است
*درآمد موقوفات باید به حل ریشه‌ای مشکلات مردم کمک کند
*با افزایش درآمد موقوفات می‌توانیم دامنه حمایت از نیازمندان را گسترش دهیم
*وقف فقط سنتی قدیمی نیست؛ نسخه اوقاف برای حمایت از مردم و کاهش فاصله طبقاتی
*وقف باید از کمک‌های محدود به راهکاری برای حل مشکلات جامعه تبدیل شود
*از حمایت از نخبگان جوان تا کمک به نیازمندان؛ برنامه اوقاف برای احیای ظرفیت وقف
*وقف باید در زندگی مردم اثر ملموس داشته باشد
*افزایش درآمد موقوفات می‌تواند مسیر تازه‌ای برای ریشه‌کنی فقر باز کند
*برای جذب نسل جوان به وقف، باید در میدان عمل اعتمادسازی کنیم
*نسل جوان با شعار جذب نمی‌شود؛ روایت مدیرکل اوقاف مرکزی از راه تازه ترویج وقف
*حمایت عملی از نخبگان، نگاه جوانان به وقف را تغییر می‌دهد
*وقف در مسیر دانش‌بنیان‌ها؛ اوقاف چگونه کنار نخبگان جوان می‌ایستد؟
*اوقاف برای ساخت مدارس در شهرک 8 هزار واحدی اراک وارد میدان شده است
تسنیم: نسل جوان امروز با فضای رسانه‌ای و شیوه‌های ارتباطی متفاوتی نسبت به نسل‌های گذشته زندگی می‌کند. اوقاف استان مرکزی برای جذب جوانان و نوجوانان به فرهنگ وقف، بقاع متبرکه و فعالیت‌های قرآنی چه برنامه‌ای دارد؟
واحدی: به اعتقاد من، یکی از مهمترین راه‌های معرفی فرهنگ وقف به نسل جوان این است که آثار و نتایج آن را در میدان عمل نشان دهیم. صرف اینکه درباره یک موضوع تبلیغ کنیم و از مردم بخواهیم به آن اعتماد داشته باشند، برای ایجاد یک باور پایدار کافی نیست؛ بلکه باید مردم در زندگی خود نتیجه و اثر این رویکرد را مشاهده کنند.
وقف در حقیقت از مردم برای مردم است. فردی که بخشی از دارایی خود را وقف می‌کند، در مسیر کمک به دیگران و پاسخ‌گویی به یک نیاز اجتماعی قدم برمی‌دارد. این اقدام می‌تواند نشان دهد که وقف صرفاً یک موضوع تاریخی یا محدود به فعالیت‌های مذهبی نیست، بلکه ظرفیتی برای حمایت از انسان‌ها و حل مسائل جامعه به شمار می‌رود.
در همین راستا، یکی از اقداماتی که دنبال کرده‌ایم، حمایت مشارکتی از برخی طرح‌های دانش‌بنیان و همراهی با دانشمندان جوان و نوجوان است. در این رویکرد، تلاش می‌کنیم ظرفیت‌های موجود را در مسیر حل مسائل واقعی کشور و استان به کار بگیریم؛ یعنی به جای آنکه تنها درباره حمایت از جوانان صحبت کنیم، در عمل کنار افرادی قرار بگیریم که برای رفع یک مشکل، ایده و راهکار علمی ارائه کرده‌اند.
وقتی یک جوان یا نوجوان مشاهده کند که مجموعه اوقاف در مسیر تحقق ایده و رفع مشکل او همراهی می‌کند، این تجربه را به محیط زندگی، دوستان و هم‌نسلان خود منتقل خواهد کرد. به باور من، چنین تجربه‌های ملموسی می‌تواند نگاه نسل جدید به وقف و موقوفات را تغییر دهد و زمینه آشنایی بیشتر آنان با ظرفیت‌های این سنت را فراهم کند.
افزایش بهره‌وری موقوفات؛ از درآمدهای محدود تا حمایت گسترده‌تر از مردم
تسنیم: یکی از موضوعات مهم در مدیریت موقوفات، افزایش درآمد و بهره‌وری دارایی‌های وقفی است. چه برنامه‌ای برای استفاده بهتر از ظرفیت موقوفات و افزایش جمعیت بهره‌مند از منافع آن‌ها دارید؟**
واحدی: یکی از محورهای کاری ما، افزایش بهره‌وری موقوفات موجود است. در گذشته، برخی موقوفات با وجود برخورداری از ظرفیت اقتصادی، درآمد محدودی داشتند و همین مسئله باعث می‌شد امکان اجرای گسترده‌تر نیات واقفان فراهم نباشد. تلاش ما این است که با برنامه‌ریزی اقتصادی و استفاده مناسب از ظرفیت‌های موجود، درآمد این موقوفات افزایش پیدا کند.
برای نمونه، موقوفه‌ای که پیش از این سالانه حدود یکصد میلیون تومان درآمد داشته، می‌تواند با اجرای طرح اقتصادی مناسب به سطح درآمدی بسیار بالاتری برسد. البته میزان نهایی درآمد به تکمیل طرح، شرایط بهره‌برداری و ارزیابی اقتصادی آن بستگی دارد؛ اما هدف این است که ظرفیت واقعی موقوفات شناسایی و فعال شود و دارایی‌های وقفی به شکل مؤثرتری در مسیر اجرای نیت واقف قرار گیرد.
اهمیت این موضوع زمانی روشن‌تر می‌شود که بدانیم درآمد موقوفه باید در راستای نیت تعیین‌شده از سوی واقف هزینه شود. اگر درآمد یک موقوفه محدود باشد، طبیعتاً جمعیت کمتری از منافع آن بهره‌مند می‌شوند؛ اما افزایش درآمد می‌تواند امکان حمایت از افراد بیشتری را فراهم کند. برای مثال، اگر نیت موقوفه کمک به نیازمندان باشد، افزایش درآمد آن می‌تواند دامنه حمایت را گسترش دهد و زمینه برنامه‌ریزی بلندمدت‌تری برای کمک به جامعه هدف ایجاد کند.
بنابراین، افزایش بهره‌وری موقوفات صرفاً یک اقدام اقتصادی نیست، بلکه راهی برای تقویت کارکرد اجتماعی وقف است. هرچه منابع درآمدی موقوفات پایدارتر و مدیریت آن‌ها کارآمدتر باشد، امکان اجرای دقیق‌تر نیات واقفان و پاسخ‌گویی به نیازهای جامعه نیز بیشتر خواهد شد. در کنار این موضوع، لازم است فعالیت‌های فرهنگی و تبلیغی نیز به‌گونه‌ای انجام شود که مردم آثار این اقدامات را ببینند و با کارکرد واقعی وقف آشنا شوند.
سنددار شدن موقوفات و کاهش اختلافات حقوقی
تسنیم: تثبیت مالکیت، سنددار کردن رقبات و رفع اختلافات حقوقی از مسائل مهم در مدیریت موقوفات است. مهمترین چالش‌های اوقاف استان مرکزی در این حوزه چیست و چه اقداماتی انجام شده است؟
واحدی: یکی از برنامه‌های مهم ما، تعیین تکلیف وضعیت ثبتی موقوفات و تثبیت مالکیت آن‌هاست. در این زمینه، تفاهم و تعامل با سازمان ثبت اسناد و املاک کشور و همچنین همکاری با اداره‌کل ثبت استان مرکزی اهمیت زیادی دارد. هدف ما این است که موقوفات دارای وضعیت ثبتی روشن باشند و از بروز اختلافات و مشکلات حقوقی در آینده جلوگیری شود.
در مقطعی که درباره آن صحبت می‌کنیم، برنامه‌ریزی شده بود تا پایان آبان‌ماه، فرایند سنددار شدن موقوفات متصرفی منفعتی به سرانجام برسد. البته برخی پلاک‌های اختلافی همچنان نیازمند بررسی و تعیین تکلیف هستند و تعدادی از موقوفات انتفاعی، از جمله برخی املاک مرتبط با مساجد و حسینیه‌ها، به دلیل شرایط خاص خود در مراحل بعدی پیگیری قرار می‌گیرند. از این رو، تعیین تکلیف نهایی هر پلاک باید بر اساس وضعیت ثبتی و حقوقی همان ملک انجام شود.
بخش دیگری از اختلافات مربوط به املاک و اراضی‌ای است که میان اوقاف و برخی دستگاه‌های اجرایی مشترک یا مورد اختلاف بوده‌اند. در این زمینه، کارگروه‌های مشترکی با دستگاه‌هایی از جمله منابع طبیعی تشکیل شده است. همچنین موضوعاتی با آموزش‌وپرورش، وزارت بهداشت، ورزش و جوانان، مخابرات و برخی دستگاه‌های دیگر در حال بررسی و پیگیری بوده است تا اختلافات از طریق تعامل و رسیدن به توافق حل‌وفصل شود.
به باور ما، تعیین تکلیف این اختلافات می‌تواند از حجم پرونده‌های حقوقی بکاهد و زمینه استفاده بهتر از ظرفیت موقوفات را فراهم کند. هنگامی که وضعیت مالکیت و حدود حقوق طرفین مشخص باشد، هم حقوق وقف حفظ می‌شود و هم دستگاه‌های اجرایی می‌توانند با اطمینان بیشتری درباره املاک و پروژه‌های مرتبط تصمیم بگیرند. البته تحقق این هدف مستلزم ادامه همکاری دستگاه‌ها و نهایی شدن توافق‌ها و مراحل قانونی است.
همکاری اوقاف و آموزش‌وپرورش؛ از حل اختلافات تا توسعه فضاهای آموزشی
تسنیم: به همکاری با آموزش‌وپرورش اشاره کردید. اوقاف استان مرکزی چه نقشی در توسعه فضاهای آموزشی و پاسخ‌گویی به نیازهای مدارس دارد؟
واحدی: یکی از حوزه‌هایی که ظرفیت همکاری میان اوقاف و دستگاه‌های اجرایی در آن وجود دارد، آموزش‌وپرورش است. در گذشته، درباره برخی املاک و زمین‌هایی که مدارس در آن‌ها احداث شده بودند، اختلافاتی وجود داشت یا وضعیت حقوقی و مالی آن‌ها به‌طور کامل روشن نبود. این موضوع را از طریق نشست‌ها و کارگروه‌های مشترک پیگیری کردیم تا ضمن حفظ حقوق موقوفات، مشکلات موجود نیز برطرف شود.
نگاه ما این است که موقوفات برای خدمت به مردم ایجاد شده‌اند و هرجا بتوان از ظرفیت آن‌ها برای رفع نیازهای عمومی استفاده کرد، باید با رعایت نیت واقف و ضوابط قانونی، زمینه همکاری را فراهم کرد. آموزش‌وپرورش نیز یکی از بخش‌هایی است که آثار عملکرد آن به‌طور مستقیم در زندگی خانواده‌ها و آینده فرزندان جامعه نمایان می‌شود.
در همین راستا، موضوع مشارکت در ایجاد فضاهای آموزشی در محدوده طرح مسکونی هشت‌هزارواحدی نیز مطرح شده است. با توجه به توسعه سکونت در این محدوده، تأمین مدرسه و امکانات آموزشی متناسب با جمعیت ساکن اهمیت دارد. در مذاکرات انجام‌شده با مجموعه راه‌وشهرسازی و نوسازی مدارس، پیشنهاد طراحی مجموعه‌ای با عنوان «شجره طیبه» مطرح شد تا فضاهای آموزشی در قالب یک مجموعه منسجم دیده شوند.
یکی از ویژگی‌های مورد توجه در این طرح، جانمایی مرکزی مجموعه آموزشی در محدوده مورد نظر است؛ به‌گونه‌ای که فاصله نقاط مختلف سکونتی تا آن حدود 700 متر برآورد شده است. همچنین پیشنهاد شده در طراحی معابر، مسیرهای پیاده امن و فضای سبز مورد توجه قرار گیرد تا رفت‌وآمد دانش‌آموزان و خانواده‌ها آسان‌تر شود. درباره مشارکت اوقاف در ساخت مدرسه یا مدارس این مجموعه نیز تفاهم‌هایی مطرح شده بود که میزان و شکل نهایی مشارکت باید بر اساس توافق نهایی طرفین مشخص شود.
فرصت‌های جدید وقف و سرمایه‌گذاری در شهرستان‌ها
تسنیم: برای شناسایی ظرفیت‌های جدید وقف در شهرستان‌های استان مرکزی و هدایت سرمایه‌ها به سمت نیازهای روز جامعه چه برنامه‌ای دارید؟
واحدی: برای توسعه وقف، لازم است علاوه بر توجه به موقوفات موجود، نیازهای روز جامعه و ظرفیت‌های اقتصادی و اجتماعی هر منطقه نیز شناسایی شود. هر شهرستان متناسب با جمعیت، ساختار اقتصادی، نیازهای فرهنگی و اجتماعی و فرصت‌های سرمایه‌گذاری خود می‌تواند زمینه‌های متفاوتی برای شکل‌گیری وقف‌های جدید داشته باشد.
در این مسیر، باید فرصت‌های سرمایه‌گذاری استان شناسایی و معرفی شوند تا خیرین و واقفان بتوانند با آگاهی بیشتری درباره محل و شیوه مشارکت خود تصمیم بگیرند. برنامه‌ریزی برای استفاده از ظرفیت‌های اقتصادی موجود و ایجاد منابع درآمدی پایدار می‌تواند به توسعه وقف‌های جدید و افزایش بهره‌وری موقوفات کمک کند.
یکی از رویکردهای قابل پیگیری، پیوند دادن وقف با مسائل واقعی جامعه است؛ از جمله حمایت از نیازمندان، آموزش، اشتغال، فعالیت‌های علمی و حمایت از گروه‌هایی که برای حل مشکلات عمومی تلاش می‌کنند. چنین رویکردی می‌تواند زمینه مشارکت افراد بیشتری را فراهم کند و نشان دهد که وقف متناسب با نیازهای جامعه قابلیت توسعه و تحول دارد.
آنچه در این زمینه اهمیت دارد، تدوین برنامه‌ای روشن برای شناسایی ظرفیت‌ها، ارزیابی اقتصادی طرح‌ها و هدایت مشارکت‌ها در چارچوب نیت واقفان و مقررات مربوط به وقف است.
تسنیم: در شرایطی که مسائل اقتصادی و فاصله میان گروه‌های مختلف جامعه از دغدغه‌های عمومی است، وقف چه نقشی در تقویت عدالت اجتماعی و کاهش فاصله طبقاتی دارد؟
واحدی: وقف یکی از ظرفیت‌هایی است که می‌تواند بخشی از دارایی‌های افراد را به منابعی پایدار برای خدمت به جامعه تبدیل کند. در این الگو، فردی که از توان مالی بیشتری برخوردار است، بخشی از دارایی خود را برای رفع نیازهای عمومی اختصاص می‌دهد و منافع آن در طول زمان در اختیار گروه‌های مختلف قرار می‌گیرد. از این منظر، وقف می‌تواند پیوندی میان توان اقتصادی افراد و نیازهای جامعه ایجاد کند.
یکی از ویژگی‌های مهم وقف این است که کمک‌رسانی را از یک اقدام مقطعی به یک سازوکار ماندگار تبدیل می‌کند. در کمک‌های موردی، ممکن است حمایت با پایان یافتن منابع متوقف شود؛ اما اگر موقوفه به‌درستی مدیریت شود و درآمد پایدار داشته باشد، امکان ادامه حمایت در سال‌های مختلف فراهم خواهد شد.
البته وقف به‌تنهایی نمی‌تواند تمام مسائل اقتصادی یا ریشه‌های فقر را برطرف کند، اما می‌تواند در کنار سیاست‌های عمومی و سایر فعالیت‌های خیرخواهانه، بخشی از نیازهای جامعه را پاسخ دهد. برای رسیدن به این هدف، باید موقوفات به شکل مؤثر مدیریت شوند و درآمد آن‌ها دقیقاً در مسیر نیت واقف و نیازهای تعیین‌شده هزینه شود.
از سوی دیگر، وقف می‌تواند حس مسئولیت اجتماعی را در جامعه تقویت کند. هنگامی که افراد مشاهده می‌کنند بخشی از دارایی‌ها برای حمایت از نیازمندان، آموزش، سلامت یا سایر امور عمومی اختصاص یافته است، زمینه همدلی و مشارکت اجتماعی افزایش می‌یابد. این رویکرد می‌تواند به تقویت اعتماد و همبستگی میان گروه‌های مختلف جامعه کمک کند.
تسنیم: گاهی این تصور وجود دارد که وقف فقط برای افراد متمول و صاحبان املاک و دارایی‌های بزرگ امکان‌پذیر است. چگونه می‌توان این نگاه را اصلاح کرد و زمینه مشارکت عموم مردم را فراهم ساخت؟
واحدی: یکی از برداشت‌هایی که باید درباره وقف اصلاح شود، این است که گمان کنیم تنها صاحبان سرمایه‌های بزرگ می‌توانند در این مسیر مشارکت کنند. طبیعی است که افراد برخوردار ممکن است دارایی‌های بیشتری را اختصاص دهند، اما اصل فرهنگ وقف بر نیت خیرخواهانه و تلاش برای ماندگار کردن آثار یک اقدام نیک استوار است و نباید آن را صرفاً به طبقه خاصی از جامعه محدود کرد.
برای توسعه مشارکت عمومی، لازم است روش‌های متناسب با توان افراد و ضوابط شرعی و قانونی وقف معرفی شود. وقف مشارکتی می‌تواند یکی از مسیرهای گسترش این فرهنگ باشد؛ به این معنا که افراد با مشارکت یکدیگر در تأمین یک هدف مشخص سهیم شوند و لازم نباشد یک نفر به‌تنهایی تمام هزینه یا سرمایه مورد نیاز را تأمین کند.
در این زمینه، اطلاع‌رسانی شفاف درباره هدف هر طرح، نحوه مشارکت، شیوه مدیریت منابع و محل هزینه‌کرد منافع اهمیت زیادی دارد. مردم باید بدانند مشارکت آن‌ها چه مسئله‌ای را هدف قرار می‌دهد و منابع جمع‌آوری‌شده چگونه در مسیر تعیین‌شده به کار گرفته خواهد شد. شفافیت می‌تواند زمینه اعتماد و مشارکت بیشتر را فراهم کند.
هدف نهایی باید این باشد که فرهنگ وقف به یک رفتار اجتماعی فراگیر تبدیل شود؛ رفتاری که در آن هر فرد متناسب با توان و امکانات خود بتواند در یک اقدام ماندگار سهیم باشد. هرچه این فرهنگ بیشتر در جامعه گسترش یابد، ظرفیت بیشتری برای پاسخ‌گویی به نیازهای عمومی ایجاد خواهد شد.
تسنیم: گسترش فرهنگ وقف تا اندازه زیادی به اعتماد مردم وابسته است. اوقاف برای اینکه واقفان و خانواده‌های آنان اطمینان داشته باشند اموال وقفی در مسیر تعیین‌شده هزینه می‌شود، چه رویکردی باید دنبال کند؟
واحدی: اعتماد عمومی یکی از پایه‌های اصلی توسعه وقف است. فردی که بخشی از دارایی خود را وقف می‌کند، انتظار دارد نیت او به‌درستی اجرا شود و منافع موقوفه در همان مسیری هزینه شود که هنگام وقف تعیین کرده است. بنابراین، حفظ امانت و اجرای دقیق نیت واقف باید در مرکز فعالیت‌های مرتبط با موقوفات قرار داشته باشد.
برای تقویت این اعتماد، لازم است مدیریت موقوفات از نظر حقوقی، مالی و اجرایی با دقت انجام شود. تثبیت مالکیت، سنددار کردن رقبات، تعیین تکلیف اختلافات و افزایش بهره‌وری دارایی‌ها از جمله اقداماتی است که می‌تواند از تضییع حقوق موقوفات جلوگیری کند و زمینه بهره‌برداری مناسب‌تر از آن‌ها را فراهم آورد.
در کنار این اقدامات، اطلاع‌رسانی درباره آثار و نتایج فعالیت‌های وقفی نیز اهمیت دارد. مردم باید بتوانند نمونه‌های ملموسی از تأثیر وقف در زندگی جامعه مشاهده کنند؛ از حمایت از افراد نیازمند گرفته تا کمک به توسعه آموزشی و فعالیت‌های علمی. انتشار اطلاعات دقیق و قابل ارزیابی درباره این اقدامات می‌تواند به افزایش آگاهی عمومی کمک کند.
رسانه‌ها نیز در این زمینه نقش مهمی دارند. ارتباط مستمر با رسانه‌ها، پاسخ‌گویی به پرسش‌ها و توضیح درباره عملکرد و برنامه‌ها می‌تواند به شفافیت بیشتر کمک کند. هرچه اطلاعات درست و به‌موقع در اختیار مردم قرار گیرد، امکان قضاوت آگاهانه‌تر درباره عملکرد مجموعه‌های مسئول فراهم می‌شود و زمینه اعتماد اجتماعی تقویت خواهد شد.
شناسایی نیازهای واقعی جامعه اهمیت دارد
تسنیم: بخشی از جامعه ممکن است وقف را سنتی متعلق به گذشته بداند. چگونه می‌توان نشان داد که این سنت همچنان می‌تواند در حل مسائل امروز جامعه نقش داشته باشد؟
واحدی: برای معرفی صحیح وقف، باید میان اصل این سنت و شیوه‌های اجرای آن تفاوت قائل شویم. اصل وقف بر اختصاص دارایی برای یک هدف مشخص و ماندگار استوار است، اما زمینه‌های بهره‌گیری از این ظرفیت می‌تواند با توجه به نیازهای جامعه و در چارچوب ضوابط شرعی و قانونی مورد توجه قرار گیرد.
امروز جامعه با نیازهای متنوعی در حوزه‌های اقتصادی، آموزشی، اجتماعی و علمی روبه‌روست. حمایت از نخبگان، مشارکت در طرح‌های دانش‌بنیان، کمک به توسعه فضاهای آموزشی و حمایت از گروه‌های نیازمند از جمله حوزه‌هایی است که می‌توان ظرفیت وقف را در آن‌ها بررسی کرد. مهم آن است که این اقدامات با نیت واقف و مقررات مربوط به موقوفه سازگار باشند.
در این مسیر، شناسایی نیازهای واقعی جامعه اهمیت دارد. اگر طرحی با نیازهای مردم ارتباط مستقیم داشته باشد و آثار آن به‌درستی معرفی شود، زمینه همراهی و مشارکت عمومی بیشتر خواهد شد. برای مثال، هنگامی که یک اقدام وقفی به حل مشکلی در حوزه آموزش یا حمایت از یک طرح علمی کمک می‌کند، مردم می‌توانند اثر آن را به شکل ملموس‌تری مشاهده کنند.
بنابراین، معرفی وقف نباید تنها به توضیح تاریخچه یا بیان ارزش‌های آن محدود شود. در کنار تبیین مبانی دینی و فرهنگی، لازم است نمونه‌های عملی و نتایج قابل ارزیابی نیز به جامعه معرفی شوند. این رویکرد می‌تواند به نسل جدید نشان دهد که وقف ظرفیتی زنده برای خدمت به جامعه است و همچنان می‌تواند در پاسخ‌گویی به نیازهای روز نقش‌آفرینی کند.
انتقال فرهنگ وقف به نسل جوان نیازمند همکاری مجموعه‌ای از نهادهای فرهنگی، آموزشی و اجتماعی
تسنیم: برای اینکه فرهنگ وقف به نسل بعد منتقل شود و جوانان آن را به‌عنوان بخشی از مسئولیت اجتماعی خود بپذیرند، خانواده‌ها، مدارس، دانشگاه‌ها و رسانه‌ها چه نقشی دارند؟
واحدی: انتقال فرهنگ وقف به نسل جوان نیازمند همکاری مجموعه‌ای از نهادهای فرهنگی، آموزشی و اجتماعی است. خانواده نخستین محیطی است که فرزندان در آن با مفاهیمی مانند همدلی، کمک به دیگران و مسئولیت‌پذیری آشنا می‌شوند. اگر این مفاهیم در رفتار روزمره خانواده نمود داشته باشند، زمینه پذیرش آن‌ها در نسل بعد نیز تقویت خواهد شد.
مدارس و دانشگاه‌ها نیز می‌توانند با معرفی نمونه‌های تاریخی و معاصر وقف، زمینه آشنایی جوانان با آثار اجتماعی این سنت را فراهم کنند. البته این معرفی زمانی اثرگذارتر خواهد بود که تنها به بیان مطالب نظری محدود نشود و دانش‌آموزان و دانشجویان بتوانند نمونه‌های واقعی از تأثیر وقف بر زندگی مردم را مشاهده کنند.
رسانه‌ها نیز ظرفیت مهمی برای روایت تجربه‌های موفق و معرفی نیازهای جامعه دارند. بیان دقیق و مستند فعالیت‌های وقفی، معرفی واقفان و توضیح درباره چگونگی بهره‌مندی مردم از منافع موقوفات می‌تواند به افزایش شناخت عمومی کمک کند. در این زمینه، زبان ارتباطی و قالب‌های اطلاع‌رسانی باید با نیازها و علایق نسل جوان تناسب داشته باشد.
مهمترین عامل در ترویج فرهنگ وقف، مشاهده آثار واقعی آن است. اگر جوانان ببینند که این سنت به حمایت از مردم، رفع بخشی از نیازهای عمومی و ایجاد فرصت برای پیشرفت علمی و اجتماعی کمک می‌کند، احتمال بیشتری دارد که با آن ارتباط برقرار کنند. هدف باید آن باشد که وقف نه صرفاً به‌عنوان یک موضوع تاریخی، بلکه به‌عنوان الگویی برای مشارکت در ساختن آینده جامعه شناخته شود.
انتهای پیام/711/