به گزارش گروه بین الملل خبرگزاری تسنیم، چند سالی است که انتخابات در آمریکا، برای تیم سیاسی اردوغان و حزب عدالت و توسعه، اهمیت زیادی پیدا کرده است.
به همین خاطر این بار هم از مقامات سیاسی و احزاب ترکیه گرفته تا تحلیلگران، همه روی نتایج رقابت دموکرات‌ها و جمهوری خواهان در آمریکا متمرکز شده بودند.
دلیل اصلی اهمیت راهبردی این موضوع، خاطرات تلخ اردوغان و حزب عدالت و توسعه از مقاطعی است که در آمریکا، دروازه سیاست خارجی بر پاشنه تفکرات دموکرات‌ها چرخیده و تجارب بدی از پاسخ‌ها و واکنش‌های باراک اوباما و جو بایدن به درخواست‌های سیاسی و دفاعی آنکارا دارند.
در کل دوران 24 ساله زمامداری حزب عدالت و توسعه، گرمای روابط بین ترکیه و آمریکا، فقط در دوران دونالد ترامپ بیشتر شد که البته او نیز در دوره اول مسئولیت خود، بعضاً رفتارهای تحقیرآمیزی در برابر ترکیه و اردوغان داشت و در دوره دوم نیز، با آن که همواره از نقش اردوغان به عنوان یک رهبر مهم جهانی ستایش کرده، ولی حاضر نشده به درخواست‌های او پاسخ مثبت دهد.
با این حال، تیم اردوغان به این جمعبندی رسیده که با وجود همه اختلافات نهادی بین آمریکا و ترکیه و به ویژه بی‌اعتنایی بسیاری از سناتورها و اعضای کنگره به آنکارا، برقراری نوعی رابطه رفاقتی خارج از دستگاه و نهاد بین اردوغان و ترامپ، فرصت‌های بیشتری در اختیار طرفین می‌گذارد.
ترکیه با این پیش ذهنیت و چنین برداشتی، در انتظار اعلام نتایج انتخابات میاندورهای آمریکا به سر می‌برد. اما نتایج نشان داده که برخلاف توقع تیم اردوغان و اتاق فکر حزب عدالت و توسعه، دونالد ترامپ از این بعد نمی‌تواند نقشی تماماً قلدرانه ایفا کند و ناچار خواهد بود در همه تصمیمات مهم، ملاحظات مجلس نمایندگان و اعضای سنا را در نظر داشته باشد.
نتایج نشان داده که دموکرات‌ها در انتخابات میاندورهای در سوم نوامبر با اکثریت قاطع پیروز شدند و دونالد ترامپ در انتخاباتی که به عنوان همه‌پرسی در مورد کارنامه او محسوب می‌شد، شکست سختی متحمل شد. دموکرات‌ها اکثریت قاطع را در مجلس نمایندگان و سنا به دست آوردند.
به گفته وب سایت خبری تحلیلی یتکین ریپورت ترکیه «این نتایج نشان می‌دهد که رأی‌دهندگان آمریکایی، ترامپ را به یک اردک لنگ در سیاست ایالات متحده تبدیل کرده‌اند که قادر به تصویب قانون نیست. ترامپ که تمایلی به پذیرش شکست ندارد، تهدید کرده که هر قانونی را که توسط دموکرات‌ها تصویب شود وتو خواهد کرد و کشور را از طریق دستورات اجرایی برای دو سال آینده اداره خواهد کرد، اما این وضعیت پایدار نیست. در عوض، ترامپ باید برای هر تصمیمی که می‌خواهد از کنگره تصویب کند، با دموکرات‌ها مصالحه کند».
یتکین ریپورت در ادامه به این اشاره کرده که این نتایج پیامدهایی برای سیاست‌های آمریکا در قبال اروپا، روسیه، چین و خاورمیانه و همچنین ترکیه خواهد داشت. علاوه بر این، دموکرات‌ها با استفاده از اکثریت خود در کنگره می‌توانند تحقیقاتی را علیه ترامپ، از جمله تحقیقات مربوط به پرونده‌های اپستین، آغاز کنند.
از دید تحلیلگران ترکیه، اصلی‌ترین دلایل شکست سنگین ترامپ در انتخابات اخیر را باید در این سه مورد اصلی خلاصه کرد:
1.هزینه بالای زندگی: ترامپ در انتخابات 2024 با وعده کاهش قیمت‌ها انتخاب شد. با این حال، ابتدا تغییرات روزانه در تعرفه‌ها و سپس جنگ طولانی مدتی که او علیه ایران آغاز کرد، قیمت نفت و به ویژه هزینه‌های غذا و حمل و نقل را افزایش داد.
قرارداد دیزلی که او در دو هفته گذشته با روسیه امضا کرد، اوضاع را نجات نداد. به همین دلیل، رأی‌دهندگان ترامپ را به دلیل افزایش هزینه زندگی مجازات کردند.
2.جنگ ایران: ترامپ همچنین در انتخابات 2024 با شعار «اول آمریکا» انتخاب شد و قول داد که به جای مداخلات نظامی در خارج از کشور، نیازهای مردم را در اولویت قرار دهد. جنگ با ایران که ترامپ با تحریک رژیم اسرائیل وارد آن شد، تورم و هزینه‌های زندگی را افزایش داد و پیام اقتصادی جمهوری‌خواهان را تضعیف کرد.
3.سیاست‌های مهاجرتی: استفاده ترامپ از اقدامات استبدادی برای جلوگیری از مهاجرت غیرقانونی، عملیات ICE و در برخی موارد، فراخواندن گارد ملی، باعث شد که او رأی اسپانیایی تبارهایی را که در انتخابات 2024 به دست آورده بود، از دست بدهد و خشم فزاینده رأی‌دهندگان جوان نسبت به سیستم افزایش یابد. به ویژه در میان رأی‌دهندگان جوان، لفاظی‌ها و اقدامات متکبرانه ترامپ که به نفع تکنو الیگارشی‌ها بود، انتقادهایی را به همراه داشت.
مراد یتکین از تحلیلگران برجسته و مشهور ترکیه که سالها به عنوان روزنامه نگار ارشد در واشنگتن و نیویورک زندگی کرده، در جمعبندی دلایل شکست ترامپ، از حمله او به ایران، چنین توصیفی به دست داده: «تجاوز متکبرانه».
ترکیه چگونه تصمیم بگیرد؟
زمانی که دونالد ترامپ برای حضور در نشست سران ناتو به ترکیه سفر کرد، اردوغان امیدوار بود که در آن سفر، از او قول نهایی شدن معامله جنگنده‌های اف 35 و اف 16 را بگیرد. با این حال، ترامپ در آن سفر، هیچ قولی به اردوغان نداد.
این بار تیم اردوغان تصمیم گرفت که برای حل این معضل، دیداری بین اردوغان و ترامپ در حاشیه نشست مجمع عمومی سازمان ملل متحد تنظیم کنند. اما دیدار دوجانبه انجام نشد و ترامپ همچنان در برابر خواسته‌های اردوغان درباره اف 35 و اف 16 تعلل کرده و همه اینها در حالی است که وزارت دفاع ترکیه، حاضر شده بود برای تامین رضایت ترامپ، موشک‌های خریداری شده اس 400 روسی را در معرض فروش به یک کشور ثالث قرار دهد.
از دید اغلب تحلیلگران ترکیه، مشکل اصلی تیم اردوغان در پیشبینی محاسبات سیاسی مربوط به آمریکا، افتادن در دام «فردمحوری» و نادیده گرفتن پیچیدگی‌های نهادی در سیاست خارجی آمریکا است.
به گونه‌ای که وزارت امور خارجه ترکیه، عملاً برای برآورده کردن انتظارات کنگره آمریکا کار خاصی نکرده و همواره امیدوار بوده که همه مشکلات، صرفاً با تکیه بر رفاقت شخصی بین اردوغان – ترامپ حل شود.
این در حالی است که تصویر مزبور، نوعی خطای شناختی است. ترامپ بر اساس تجارب پیشین، این واقعیت را دریافته که بیان این جملاتِ بدون هزینه و ارزان، تا چه اندازه برای اردوغان و تیم سیاست خارجی او، خوشایند و دلنشین است:
«اردوغان دوست نزدیک من است. اگر شخصاً دعوت نمی‌کرد، حاضر نبودم برای حضور در نشست ناتو به آنکارا بروم».
«اردوغان یک رهبر مهم و تاثیرگذار است. اگر از او بخواهم برای رفع تهدید حوثی‌ها به عربستان کمک کند، او حاضر است خواسته مرا اجابت کند».
بر اساس انتظارات تیم اردوغان، قرار بود روابط سرد ترکیه و آمریکا که در دوران جو بایدن دموکرات رو به وخامت گذاشته بود، در دوران ترامپ، بهبود پیدا کند. اما این پیشبینی غلط از آب در آمد و عملاً اتفاق مثبتی روی نداد.
تحلیلگران ترکیه به این اشاره کرده‌اند که شکست سنگین ترامپ می‌تواند روابط ترکیه و آمریکا را دوباره در سه حوزه اصلی سرد کند:
الف) مشکل برای جنگنده‌های اف 35 و همچنین جنگنده قاآن یا کاآن (KAAN)
کنگره تحت کنترل دموکرات‌ها، تلاش‌های ترامپ برای لغو تحریم‌های CAATSA و اجازه دادن به ترکیه برای بازگشت به برنامه F-35 (یا سلاح‌های پیشرفته‌ای مانند موتورهای «هواپیمای جنگی ملی» KAAN) را از طریق نفوذ لابی‌های قومی (عمدتاً اسرائیل و یونان)، موانع قانونی، نظارت و تصمیمات احتمالی رد، متوقف یا به طور قابل توجهی کُند خواهد کرد.
ب) خاورمیانه و شرق مدیترانه:
اگرچه کانال شخصی اردوغان-ترامپ در سطح اجرایی (دیپلماسی منطقه‌ای، میانجیگری اوکراین یا هماهنگی در چارچوب پیمان مکه) ادامه دارد، اما فشار کنگره بر حقوق بشر، دموکراسی و سیاست‌های منطقه‌ای (سوریه، شرق مدیترانه و مناطق دیگر) اصطکاک‌های جدیدی در روابط دوجانبه ایجاد خواهد کرد.
د) تأکید بر استقلال استراتژیک:
اختلاف بین ترامپ و کنگره و اعمال محدودیت‌های جدید علیه ترکیه، ممکن است ترکیه را به تأکید بیشتر بر سازوکارهای تعادل منطقه‌ای مانند پیمان مکه، ابتکارات لیبی-مصر در شرق مدیترانه و سازمان دولت‌های ترک (OTS) سوق دهد و حوزه عمل مستقل خود را از آمریکا در چارچوب اتحاد ناتو گسترش دهد.
حتی ممکن است که با رویکرد متفاوت دموکرات‌ها، روابط بین آمریکا و رژیم صهیونیستی هم متوازن شود و از پرونده جنگ علیه ایران گرفته تا دیگر پروژه‌های منطقه‌ای، واشنگتن در مسیری قرار بگیرد که موقعیت ترکیه در منطقه، ضعیف‌تر شود.
در پایان باید گفت: تأثیر انتخابات میاندورهای آمریکا بر روابط واشنگتن و آنکارا را باید فراتر از تغییر فوری سیاست خارجی کاخ سفید و در دگرگونی موازنه قدرت میان دولت، کنگره و شبکه‌های اثرگذار بر سیاست‌گذاری آمریکا بررسی کرد.
ترکیه برای واشنگتن صرفاً یک متحد نظامی در ناتو نیست، بلکه بازیگری است که در مدیریت پرونده‌های سیاسی – امنیتی پیچیده دریای سیاه، جنگ اوکراین، امنیت شرق مدیترانه، خاورمیانه و مهار نفوذ روسیه اهمیت عملیاتی دارد.
از این منظر، هرگونه تقویت جناح‌های منتقد اردوغان در کنگره می‌تواند هزینه سیاسی همکاری با آنکارا را افزایش دهد.
نتیجه انتخابات 3 نوامبر با پیروزی دموکرات‌ها و کسب کنترل هر دو مجلس نمایندگان و سنا، معادله را به زیان آزادی عمل دولت ترامپ تغییر می‌دهد.
کمیته‌های کنگره اکنون ابزار بیشتری برای تحقیق درباره مناسبات دولت با اردوغان، معاملات منطقه‌ای و نحوه اجرای تحریم‌ها خواهند داشت.
علاوه بر این، پرونده غزه، روابط نزدیک اردوغان با حماس و اختلافات ترکیه و رژیم اسرائیل ممکن است در کنگره به موضوعی فراتر از اختلافات دیپلماتیک دوجانبه تبدیل شود.
البته مناسبات اقتصادی، تحریم‌های ثانویه و پرونده‌هایی نظیر هالک‌بانک نیز می‌توانند تحت نظارت سخت‌گیرانه‌تری قرار گیرند.
در همین حال، نزدیکی آنکارا به روسیه و تلاش اردوغان برای ایفای نقش مستقل در مناسبات منطقه‌ای، احتمالاً با حساسیت بیشتری از سوی قانون‌گذاران دموکرات دنبال خواهد شد. محتمل‌ترین پیامد، نه گسست راهبردی واشنگتن و آنکارا، بلکه افزایش اصطکاک نهادی، دشوارترشدن معامله‌گری دوجانبه و محدودترشدن امکان مانور اردوغان در واشنگتن است؛ و ممکن است چنین وضعیتی اردوغان را بیش از گذشته به سمت تنوع‌بخشی به شرکای خارجی سوق دهد.
انتهای پیام/