به گزارش خبرگزاری تسنیم از بروجرد، هنر فرش و گلیم‌بافی از جمله میراث‌های ارزشمند فرهنگی و اقتصادی لرستان است که ریشه در تاریخ، فرهنگ و سبک زندگی مردم این منطقه دارد؛ هنری که تار و پود آن تنها به تولید یک محصول دستباف محدود نمی‌شود، بلکه روایتگر ذوق، خلاقیت و مهارت نسل‌هایی از زنان و مردان هنرمندی است که این میراث را نسل‌به‌نسل حفظ کرده‌اند.
در این میان، بروجرد به‌عنوان یکی از قطب‌های مهم تولید فرش دستباف در لرستان، سهم قابل توجهی در حفظ و توسعه این هنر دارد و هزاران بافنده در مناطق شهری و روستایی آن به تولید انواع فرش، گلیم‌فرش، تابلوفرش و گبه مشغول هستند.
با وجود این ظرفیت گسترده، صنایع‌دستی و هنرهای بافت سنتی بروجرد برای تبدیل شدن به یک منبع پایدار درآمد و اشتغال، همچنان با چالش‌هایی از جمله محدودیت پوشش بیمه‌ای، ضرورت حمایت از کارگاه‌های تولیدی، کمبود فرصت‌های عرضه و فروش و نیاز به متناسب‌سازی محصولات با سلیقه بازار مواجه است.
از سوی دیگر، تجربه کارآفرینان محلی در احیای نقوش اصیل لرستان و تبدیل گلیم‌های سنتی به محصولات کاربردی و جدید نشان می‌دهد که این هنر ظرفیت عبور از تولیدات محدود خانگی و حضور مؤثرتر در بازار را دارد؛ ظرفیتی که در صورت حمایت و برنامه‌ریزی می‌تواند علاوه بر صیانت از میراث فرهنگی منطقه، زمینه اشتغال زنان و جوانان و تقویت اقتصاد خانواده‌ها را فراهم کند.
بروجرد قطب تولید فرش دستباف لرستان
حسین عالی‌نژاد، رئیس اداره صنعت، معدن و تجارت بروجرد، با اشاره به جایگاه این شهرستان در تولید فرش دستباف اظهار داشت: 7 هزار و 32 نفر در حوزه بافت فرش، گلیم‌فرش، تابلوفرش و گبه زیر نظر اتحادیه‌های شهری و روستایی شهرستان فعالیت می‌کنند و بروجرد رتبه نخست تولید فرش دستباف را در استان لرستان دارد.
این آمار نشان می‌دهد که فرش‌بافی در بروجرد صرفاً یک فعالیت هنری یا خانگی نیست، بلکه بخش قابل توجهی از ظرفیت اشتغال و تولید صنایع‌دستی شهرستان را به خود اختصاص داده است؛ ظرفیتی که با توسعه آموزش، حمایت از بافندگان و ایجاد بازارهای فروش می‌تواند نقش مؤثرتری در اقتصاد محلی ایفا کند.
عالی‌نژاد افزود: سال گذشته 14 هزار و 581 مترمربع فرش توسط بافندگان استان تولید شد که 6 هزار و 794 مترمربع آن سهم بافندگان بروجردی بود. همچنین از ابتدای امسال تاکنون یک‌هزار و 502 مترمربع فرش دستباف در این شهرستان تولید شده است.
وی با اشاره به ظرفیت‌های آموزشی این حوزه عنوان کرد: در بخش شهری 10 آموزشگاه و تعاونی و در بخش روستایی نیز یک تعاونی فعال با حضور مربیان آموزشی فعالیت دارند و آموزش هنر فرش‌بافی را با طرح‌ها و نقشه‌های متنوع دنبال می‌کنند.
وجود این مراکز آموزشی و تعاونی‌ها می‌تواند زمینه انتقال مهارت‌های سنتی به نسل جدید و تربیت بافندگان ماهر را فراهم کند؛ موضوعی که با توجه به قدمت فرش‌بافی در بروجرد، برای تداوم این هنر و جلوگیری از فراموشی نقوش و شیوه‌های اصیل بافت اهمیت دارد.
بیمه؛ یکی از چالش‌های بافندگان بروجردی
یکی از موضوعات مهم در حوزه فرش‌بافی، وضعیت بیمه و حمایت‌های اجتماعی از بافندگان است؛ افرادی که بخش زیادی از فعالیت خود را در کارگاه‌های خانگی و محیط‌های کوچک تولیدی انجام می‌دهند و استمرار فعالیتشان به برخورداری از حمایت‌های اقتصادی و اجتماعی وابسته است.
رئیس اداره صنعت، معدن و تجارت بروجرد در تشریح وضعیت بیمه بافندگان بیان کرد: از سال 1386 و هم‌زمان با آغاز طرح بیمه بافندگان فرش تاکنون، 2 هزار و 945 نفر برای برخورداری از خدمات تأمین اجتماعی، بیمه روستایی و بیمه سلامت معرفی شده‌اند که یک‌هزار و 128 نفر به دلیل داشتن حداقل 10 سال سابقه بیمه و رسیدن به سن حداقل 55 سال بازنشسته شده‌اند.
وی ادامه داد: بیمه یک‌هزار و 264 نفر نیز به دلیل غیرفعال بودن و کم‌کاری در جریان بازرسی‌ها حذف شده است و در حال حاضر تنها 553 نفر در این حوزه بیمه‌شده اصلی هستند.
این آمار از فاصله قابل توجه میان شمار افراد فعال در حوزه بافت فرش و تعداد بیمه‌شدگان حکایت دارد؛ مسئله‌ای که ضرورت توجه به وضعیت بیمه‌ای بافندگان و ایجاد سازوکارهای حمایتی متناسب با شرایط فعالیت آنان را برجسته می‌کند.
فعالیت 53 گلیم‌باف انفرادی و 3 کارگاه گروهی در بروجرد
در کنار فرش‌بافی، رشته‌های دیگری از هنرهای بافت سنتی نیز در بروجرد فعال هستند که هرکدام بخشی از هویت صنایع‌دستی این شهرستان را تشکیل می‌دهند. گلیم‌بافی، ماشته‌بافی، حرمی‌بافی و جاجیم‌بافی از جمله این رشته‌ها هستند که با وجود ظرفیت‌های فرهنگی و اقتصادی، برای توسعه فعالیت و حضور گسترده‌تر در بازار به حمایت بیشتری نیاز دارند.
مهدی گودرزی، رئیس اداره میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع‌دستی بروجرد، با اشاره به وضعیت فعالیت بافندگان در رشته‌های مختلف صنایع‌دستی اظهار داشت: در حال حاضر 53 نفر در حوزه گلیم‌بافی به‌صورت انفرادی دارای مجوز فعالیت هستند و سه کارگاه گروهی نیز با ظرفیت اشتغال مجموعاً 8 نفر در این رشته فعالیت می‌کنند.
وی افزود: در سایر رشته‌های بافت سنتی نیز 12 نفر در حوزه ماشته‌بافی، 7 نفر در حرمی‌بافی و 2 نفر در جاجیم‌بافی دارای مجوز فعالیت هستند.
رئیس اداره میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع‌دستی بروجرد با اشاره به وضعیت بیمه فعالان این حوزه‌ها عنوان کرد: ظرفیت بیمه تأمین اجتماعی برای هنرمندان شاغل در چهار رشته گلیم‌بافی، ماشته‌بافی، حرمی‌بافی و جاجیم‌بافی در مجموع 15 نفر است.
محدود بودن ظرفیت بیمه در این رشته‌ها در کنار تعداد هنرمندان دارای مجوز، یکی از موضوعاتی است که می‌تواند بر استمرار فعالیت تولیدکنندگان صنایع‌دستی تأثیرگذار باشد. بسیاری از این هنرها در مقیاس کوچک و با تکیه بر مهارت‌های فردی و خانوادگی دنبال می‌شوند و توسعه آن‌ها نیازمند فراهم شدن شرایط مناسب برای فعالیت حرفه‌ای و ایجاد امنیت شغلی است.
گلیم‌بافی؛ از خانه‌های روستایی تا تولید محصولات جدید
در سال‌های اخیر، یکی از راه‌های احیای هنرهای سنتی، خارج کردن محصولات از قالب‌های قدیمی و متناسب‌سازی آن‌ها با نیاز و سلیقه مصرف‌کنندگان بوده است. تجربه یک کارگاه تولیدی در بروجرد نشان می‌دهد که گلیم‌بافی با حفظ نقوش اصیل لرستان می‌تواند به تولید محصولاتی فراتر از زیراندازهای سنتی منجر شود و زمینه اشتغال زنان و جوانان را فراهم کند.
خانم کریمی، بانوی کارآفرین بروجردی، با اشاره به آغاز فعالیت خود در حوزه صنایع‌دستی اظهار داشت: مسیر فعالیت ما از روستاها آغاز شد؛ جایی که زنان هنرمند، دانش و مهارت بافت را نسل‌به‌نسل و از مادر به دختر منتقل کرده بودند. تلاش کردیم به این ظرفیت هنری جهت بدهیم، مسیر تولید بانوان روستایی را توسعه دهیم و نقوش اصیل لرستان را احیا کنیم.
وی با بیان اینکه هدف این مجموعه، تبدیل هنرهای سنتی به محصولات اقتصادی و بازارپسند بوده است، افزود: با همکاری بانوان هنرمند، گلیم‌ها را از قالب ابعاد سنتی خارج کردیم و تولید محصولات کاربردی و تزئینی مانند کیف‌های گلیمی را در دستور کار قرار دادیم.
این تغییر رویکرد در تولید، علاوه بر حفظ اصالت هنر گلیم‌بافی، امکان عرضه محصولات در بازارهای متنوع‌تری را فراهم می‌کند؛ چراکه تولیدات صنایع‌دستی برای ماندگاری در بازار امروز، نیازمند توجه هم‌زمان به کیفیت، زیبایی، کاربرد و سلیقه مشتریان هستند.
اشتغال 12 زن و جوان در کارگاه گلیم‌بافی
این بانوی کارآفرین با اشاره به ظرفیت تولید کارگاه عنوان کرد: تولید 120 متر گلیم در ابعاد مختلف و 70 متر تابلوفرش، با برخورداری از مشتریان ثابت، حاصل تلاش مستمر بانوان این مجموعه است. ترکیب رنگی متفاوت و زیبایی نقوش لرستان موجب شده محصولات ما در سال‌های اخیر با استقبال خوبی در بازار مواجه شوند.
کریمی، تولید بزرگ‌ترین گلیم در منطقه غرب کشور را از اقدامات شاخص این مجموعه دانست و تصریح کرد: در حال حاضر 12 زن و جوان در این کارگاه مشغول فعالیت هستند و این اشتغال تنها یک آمار نیست، بلکه معیشت 12 خانواده به تار و پود تولیدات این مجموعه گره خورده است.
فعالیت این کارگاه نمونه‌ای از ظرفیت اشتغال‌زایی صنایع‌دستی در مناطق شهری و روستایی است؛ ظرفیتی که با سازماندهی مهارت‌های فردی و تبدیل تولیدات سنتی به محصولات متنوع، می‌تواند به ایجاد فرصت‌های شغلی جدید منجر شود. همچنین استفاده از نقوش بومی و رنگ‌آمیزی متناسب با سلیقه بازار، امکان معرفی بهتر هنرهای محلی و افزایش جذابیت محصولات را فراهم می‌کند.
از سوی دیگر، برخورداری این مجموعه از مشتریان ثابت نشان می‌دهد که صنایع‌دستی در صورت توجه به بازار هدف و تنوع‌بخشی به محصولات، می‌تواند از یک فعالیت محدود و فصلی به فعالیتی مستمر و درآمدزا تبدیل شود.
ضرورت حمایت از هنرهای بافت سنتی و تولیدکنندگان
مجموع آمارهای مربوط به فرش‌بافی و صنایع‌دستی بروجرد از ظرفیت قابل توجه این شهرستان در حوزه تولیدات دستباف حکایت دارد؛ ظرفیتی که از یک‌سو با فعالیت بیش از 7 هزار بافنده در حوزه فرش، گلیم‌فرش، تابلوفرش و گبه و از سوی دیگر با حضور هنرمندان رشته‌های مختلف بافت سنتی قابل مشاهده است.
با این حال، شمار قابل توجه بافندگان در کنار محدودیت پوشش بیمه‌ای، ضرورت توجه بیشتر به شرایط فعالیت و معیشت این قشر را نشان می‌دهد. توسعه کارگاه‌های گروهی، افزایش ظرفیت بیمه هنرمندان، حمایت از تعاونی‌ها و آموزشگاه‌ها و فراهم کردن زمینه دسترسی تولیدکنندگان به بازارهای فروش، از جمله اقداماتی است که می‌تواند به تقویت این بخش کمک کند.
تجربه کارگاه گلیم‌بافی خانم کریمی نیز نشان می‌دهد که احیای هنرهای سنتی تنها با حفظ شیوه‌های قدیمی تولید محقق نمی‌شود، بلکه نوآوری، طراحی محصولات جدید و شناخت نیاز بازار نیز در تداوم این هنرها نقش اساسی دارد.
بروجرد با برخورداری از پیشینه فرش‌بافی و حضور هنرمندان فعال در رشته‌های مختلف بافت سنتی، ظرفیت تبدیل این میراث فرهنگی به یکی از محورهای اشتغال و تولید محلی را دارد؛ ظرفیتی که اگر با حمایت‌های هدفمند، توسعه بازارهای داخلی و صادراتی و توجه به معیشت بافندگان همراه شود، می‌تواند علاوه بر حفظ نقوش و هنرهای اصیل لرستان، زمینه اشتغال پایدار زنان و جوانان و تقویت اقتصاد خانواده‌ها را فراهم کند.
گزارش از فاطمه پیرزادی
انتهای پیام/