به گزارش گروه امام و رهبری خبرگزاری تسنیم، حجت‌الاسلام مجید رجبی مدیر پژوهشگاه فقه نظام در یادداشتی با عنوان «فراتر از دفاع برای بقا؛ جهادی ابتدایی علیه استکبار در ابعاد منطقه‌ای» تحلیلی داشته است بر دلالت‌های راهبردی پیام مقام معظم رهبری به مناسبت 13 آبان 1405 که در ادامه از نظرتان می‌گذرد.
در بخشی از پیام حضرت آیت‌الله سید مجتبی حسینی خامنه‌ای، مقام معظم رهبری، به مناسبت 13 آبان 1405، آمده است:
«اِعمال مدیریّت ایران بر تنگۀ هرمز و از بین بردن پایگاه‌های نظامی آمریکا در کشورهای منطقه اگر چه عکس‌العملی به تجاوز و جنایت آمریکا در جنگ تحمیلی سوّم بود، امّا در عین حال جهادی ابتدایی علیه استکبار در ابعادی منطقه‌ای نیز محسوب شده که در صورت تکرار تعدّیات، ابعاد بسیار وسیع‌تری به خود خواهد گرفت.»
کاربرد تعبیر «جهاد ابتدایی» در توصیف این مواجهه، نکته‌ای تأمل‌برانگیز و واجد دلالت‌های مهمی درباره ماهیت و افق راهبردی تقابل جمهوری اسلامی با نظام سلطه است. به نظر می‌رسد یکی از نکات اساسی این تعبیر، ارائه تفسیری از جهاد اسلامی است که در آن، مبارزه با ظلم و استکبار، در کانون مفهوم جهاد قرار می‌گیرد.
توضیح مطلب آن است که یکی از اقسام جهاد ابتدائی جهاد علیه ظلم و استکبار است و هنگامی که استکبار از یک حالت فردی به یک ساختار نهادینه‌شده، سیستمی و طاغوتی بدل می‌شود، نظامی سلطه‌گر پدید می‌آید. در چنین بستری، ایستادگی در برابر این نظام سلطه، مصداق بارز جهاد ابتدایی رهایی‌بخش برای نجات انسان‌ها و مستضعفان از یوغ استکبار تعریف می‌شود؛ قرائتی از فقه جهاد که رفع استکبار و ظلم علیه ملت‌ها را در کانون خود قرار می‌دهد.
1. گذار از منطق دفاع برای بقا به منطق جهاد برای آزادی‌بخشی
به نظر می‌رسد یکی از دلالت‌های مهم این فراز، تمایز میان دو سطح از مواجهه با دشمن است: سطح نخست، دفاع با هدف حفظ موجودیت و بقای کشور در برابر تجاوز و تهدید؛ و سطح دوم، مواجهه‌ای فراتر از دفاع برای بقاء که با هدف مقابله با ساختار سلطه و پایان‌دادن به سیطره مستکبران بر منطقه صورت می‌گیرد.
در سطح نخست، مسئله اصلی دفع تهدید از خود است؛ اما در سطح دوم، مسئله تنها بقای ما نیست، بلکه رهایی منطقه از سلطه و تعدی قدرت‌های استکباری نیز مطرح است.
ما حامل یک ایده و آرمان هستیم؛ ایده عدالت‌خواهی، استقلال و آزادی ملت‌ها و استقرار حاکمیت مبتنی بر فرمان الهی در برابر حکومت برپایه هواخواهی و خودپرستی. چنین ایده‌ای به دفاع از موجودیت خویش محدود نمی‌ماند، بلکه اقتضائات و مسئولیت‌هایی فراتر از مرزهای ملی دارد. از همین رو، حرکت انقلاب اسلامی از آغاز نیز صرفاً معطوف به حفظ استقلال و بقای سیاسی ایران نبوده، بلکه با آرمان رهایی ملت‌ها از سلطه پیوند داشته است.
بنابراین، مواجهه با آمریکا و نظام سلطه را نباید صرفاً در چارچوب دفاع از موجودیت کشور تحلیل کرد؛ این مواجهه، در عین برخورداری از جنبه دفاعی، می‌تواند جهادی ابتدایی علیه استکبار و در راستای آزادی‌بخشی منطقه‌ای نیز تلقی شود.
2. تقابل دو ایده و دو جهان‌بینی
به نظر می‌رسد به‌کارگیری تعبیر «جهاد ابتدایی» در این بیانات، ناظر به ارتقای سطح فهم افکار عمومی از مسئله بقا و حفظ صرف موجودیت، به افق تقابل دو ایده و دو جهان‌بینی است. از یک سو، ایده انقلاب اسلامی با آرمان استقلال، عدالت و آزادی ملت‌ها قرار دارد و از سوی دیگر، ایده سلطه‌گری و استکبار که در پی گسترش سیطره و به یوغ کشیدن ملت‌هاست. این دو ایده امروز در تقابل و نبرد با یکدیگر قرار گرفته‌اند.
از این منظر، منازعه موجود را نمی‌توان صرفاً واکنشی به یک تجاوز نظامی یا تلاشی برای حفظ بقا دانست. تجاوز آمریکا، اگرچه زمینه بروز واکنش دفاعی جمهوری اسلامی بوده است، اما ریشه عمیق‌تر این تقابل را باید در تعارض میان سلطه‌طلبی آنان و استقلال‌خواهی و آزادی‌طلبی ما جست‌وجو کرد. این تقابل، یک بار در سطح ملی و در دفاع از استقلال و حاکمیت ملت ایران و بار دیگر در سطح منطقه‌ای و در مسیر رهایی ملت‌های مستضعف از سلطه استکبار ظهور پیدا می‌کند.
بر همین مبنا، اقدامات جمهوری اسلامی، از جمله اعمال مدیریت بر تنگه هرمز و مقابله با پایگاه‌های نظامی آمریکا در کشورهای منطقه، در عین برخورداری از جنبه دفاعی، در افقی فراتر، جهادی ابتدایی علیه استکبار و در مسیر آزادی‌بخشی منطقه‌ای نیز قابل تفسیر است.
3. پاسخ به یک شبهه
ممکن است این پرسش مطرح شود که در شرایطی که کشور با چالش‌ها و دشواری‌های متعدد داخلی و اقتصادی مواجه است، چگونه می‌توان از جهاد علیه استکبار در ابعاد منطقه‌ای سخن گفت؟ آیا اولویت نباید صرفاً حل مسائل داخلی و تأمین ثبات و رفاه جامعه باشد؟
پاسخ آن است که پیشرفت، اقتدار و ثبات پایدار سیاسی، اقتصادی و اجتماعی، لزوماً از مسیر کناره‌گیری از مواجهه با نظام سلطه و دست‌کشیدن از جهاد حاصل نمی‌شود؛ بلکه در این منظومه فکری، ایستادگی و پایبندی به تکلیف، خود از الزامات دستیابی به اقتدار و پیشرفت پایدار است.
ایستادگی در برابر استکبار و عدم اطاعت از آن مصداق جهاد کبیر و از مولفه‌های اصلی قدر‌ت‌زا شمرده می‌شود.
عقب‌نشینی در برابر سلطه، نه‌تنها تضمین‌کننده ثبات و آرامش نیست، بلکه می‌تواند زمینه استمرار و گسترش سلطه و تعدی را فراهم کند. نبرد امروز نیز صرفاً یک مواجهه نظامی نیست، بلکه جنگ باورها و اندیشه‌هاست؛ میدانی که نمی‌توان در میانه آن متوقف شد و تنها از حفظ و بقا سخن گفت.
از این رو، مسئله جهادی مستمر علیه استکبار تا پایان‌بخشیدن به سیطره آن در منطقه است؛ مسئله‌ای که ابعاد و زمینه‌های آن را در تحولات کشورهای عراق، فلسطین، لبنان و یمن و نیز پهنه خلیج فارس می‌توان مشاهده کرد.
4. جهاد منطقه‌ای و اعتلای جبهه حق
در فراز دیگری از پیام، مقام معظم رهبری با اشاره به وحدت جبهه حق و حماسه‌آفرینی‌های جبهه مقاومت می‌فرمایند: «این نشانۀ اقتدار، در کنار وحدت ساحات جبهۀ حق و حماسه‌سازی‌های هوشمندانه و مقتدرانۀ جبهۀ مقاومت از فلسطین و لبنان تا عراق و یمن، طلیعۀ روشن و امیدآفرین از اعتلای پرچم جبهۀ حق و زمینه‌سازی برای نظم جدید جهانی است.»
پیوند این فراز با تعبیر پیشین، اهمیت ویژه‌ای دارد. اگر جهاد ابتدایی علیه استکبار در ابعاد منطقه‌ای را در چارچوب مبارزه با نظام سلطه و رهایی ملت‌ها از سیطره آن تفسیر کنیم، آنگاه اعتلای پرچم جبهه حق را می‌توان در امتداد همان جهت‌گیری و در پیوند با مفهوم «اعلاء کلمة‌الله» فهم کرد.
در واقع، جهاد علیه استکبار صرفاً مقابله با یک قدرت متجاوز نیست، بلکه در افق خود به دنبال تقویت و اعتلای جبهه حق و فراهم‌کردن زمینه تحقق نظم متفاوتی در مناسبات جهانی است. از همین رو، وحدت ساحات جبهه حق و حماسه‌آفرینی جبهه مقاومت از فلسطین و لبنان تا عراق و یمن، در این تحلیل، اجزای یک مواجهه گسترده‌تر با نظام سلطه و حرکت در مسیر اعتلای جبهه حق به شمار می‌روند.
تأکید پایانی مقام معظم رهبری بر توکل، استقامت و فداکاری جبهه حق و فرجام قطعی هزیمت جبهه باطل نیز ناظر به همین افق است: «هرگاه جبهۀ حق، توکّل و استقامت و فداکاری داشته باشد، جبهۀ باطل با هر قدرت و توان و هر که و هر چه باشد، در برابر آن تاب نخواهد آورد و عقب‌نشینی و هزیمت، فرجام قطعی آن است که إِنَّ الْباطِلَ کانَ زَهوقاً.»
سخن پایانی
به نظر می‌رسد بنیادی‌ترین دلالت راهبردی این فراز از پیام 13 آبان، ارتقای سطح فهم مواجهه جمهوری اسلامی با نظام سلطه از چارچوب دفاعیِ صرفاً بقامحور به افق جهادی آزادی‌بخش در مقیاس منطقه‌ای است. بر این اساس، نباید این مواجهه را صرفاً پدافندی و محدود به حفظ موجودیت کشور تصویر کرد؛ بلکه باید آن را در چارچوب تقابل دو ایده و دو جهان‌بینی و جهادی علیه ساختار سلطه فهمید؛ جهادی که در کنار دفاع از استقلال و موجودیت ایران، آرمان آزادی و استقلال ملت‌های منطقه و اعتلای جبهه حق را نیز دنبال می‌کند.
انتهای پیام/