به گزارش خبرگزاری تسنیم از بیرجند، خراسان جنوبی با برخورداری از تنوع کم‌نظیر ذخایر معدنی، یکی از مناطق مستعد کشور برای توسعه اقتصاد معدن‌محور به شمار می‌رود؛ استانی که ظرفیت‌های آن از طلا و زغال‌سنگ تا بنتونیت و مواد نسوز گسترده شده، اما همچنان بخش قابل توجهی از این توان اقتصادی به دلیل خام‌فروشی، کمبود زیرساخت‌ها و ضعف صنایع فرآوری، به ارزش افزوده متناسب با ظرفیت‌های موجود تبدیل نشده است.
فعالان اقتصادی و مسئولان تشکل‌های معدنی استان معتقدند عبور از این وضعیت نیازمند تغییر رویکرد در سیاست‌گذاری معدنی، جذب سرمایه‌گذاری، توسعه صنایع تبدیلی، تکمیل زنجیره ارزش و استفاده از ظرفیت‌های فناوری و دانش‌بنیان است؛ مسیری که در صورت تحقق می‌تواند خراسان جنوبی را از یک منطقه عمدتاً استخراج‌محور به یکی از قطب‌های مهم صنعتی و معدنی کشور تبدیل کند.
58 ماده معدنی و اشتغال 20 هزار نفر در بخش معدن
علیرضا خامه‌زر، رئیس اتاق بازرگانی، صنایع، معادن و کشاورزی بیرجند در گفت وگو با خبرنگار خبرگزاری تسنیم، با تشریح ظرفیت‌های معدنی استان اظهار کرد: خراسان جنوبی دارای 58 ماده معدنی است و در سه تا چهار ماده معدنی در شمار استان‌های رکورددار کشور قرار دارد.
وی با اشاره به ثبت حدود 700 پروانه معدنی در استان افزود: نزدیک به 20 هزار نفر در بخش معدن خراسان جنوبی اشتغال دارند که این آمار بیانگر اهمیت و جایگاه این بخش در ساختار اقتصادی و اشتغال منطقه است.
خامه‌زر با اشاره به ظرفیت‌های قابل توجه استان در حوزه طلا گفت: در یکی از شهرستان‌های خراسان جنوبی 17 محدوده طلا شناسایی شده که در حال حاضر سه معدن از این تعداد فعال هستند و سالانه حدود یک‌هزار و 200 تا یک‌هزار و 300 کیلوگرم شمش طلا تولید می‌کنند. همچنین معدن چهارم نیز در آستانه راه‌اندازی قرار دارد.
رئیس اتاق بازرگانی بیرجند، ظرفیت‌های استان در حوزه زغال‌سنگ، مواد نسوز و بنتونیت را نیز قابل توجه دانست و تأکید کرد: توسعه معدن نباید صرفاً به استخراج و فروش مواد خام محدود شود، بلکه باید با سرمایه‌گذاری، ایجاد صنایع تبدیلی و تکمیل زنجیره ارزش همراه باشد تا محصولات فرآوری‌شده و دارای ارزش افزوده بیشتر در داخل استان تولید شوند.
وی با توجه به شرایط اقلیمی و خشکسالی خراسان جنوبی، توسعه صنایع کم‌آب‌بر را از اولویت‌های اساسی بخش معدن دانست و افزود: این رویکرد می‌تواند ضمن افزایش بهره‌وری اقتصادی، از تحمیل فشار بیشتر بر منابع آبی استان جلوگیری کند.
هدف‌گذاری برای تبدیل خراسان جنوبی به عسلویه معدنی کشور
احمد پروین، رئیس کمیسیون معدن اتاق بازرگانی بیرجند نیز در گفت وگو با خبرنگار خبرگزاری تسنیم با تأکید بر ضرورت بهره‌گیری از ظرفیت‌های معدنی استان اظهار کرد: هدف اصلی این است که خراسان جنوبی با تکیه بر توانمندی‌ها و ظرفیت‌های معدنی خود، از شرایط محرومیت و عدم برخورداری فاصله بگیرد و این مسیر را به‌عنوان گام نخست توسعه دنبال کند.
وی افزود: در گام دوم باید استان به جایگاه واقعی خود به‌عنوان یکی از پیشران‌های اقتصادی کشور دست پیدا کند؛ چراکه ظرفیت‌های معدنی شناسایی‌شده و ذخایری که همچنان در حال شناسایی هستند، آینده روشنی را برای این بخش ترسیم می‌کنند.
پروین با تأکید بر ضرورت برنامه‌ریزی منسجم و هم‌افزایی میان بخش‌های مختلف تصریح کرد: با برنامه‌ریزی مدون و همگرایی همه ارکان مؤثر، از حاکمیت تا مردم، می‌توان خراسان جنوبی را به معنای واقعی به عسلویه معدنی کشور تبدیل کرد.
رئیس کمیسیون معدن اتاق بازرگانی بیرجند تحقق اهداف جایگزینی معدن به‌جای نفت و برنامه‌های پیش‌بینی‌شده در برنامه هفتم توسعه را نیز با اتکا به ظرفیت‌های معدنی استان امکان‌پذیر دانست و گفت: خراسان جنوبی می‌تواند سهم قابل توجهی در تحقق جهش بخش معدن کشور داشته باشد.
وی همچنین بر ضرورت ورود سرمایه‌های خرد مردم به بخش معدن تأکید کرد و افزود: یکی از اهداف مهم، هدایت هدفمند سرمایه‌های مردمی و هم‌استانی‌ها در قالب تعاونی‌ها و شرکت‌های فراگیر به حوزه معدن و زنجیره‌های بعدی ارزش افزوده است تا مردم نیز در منافع اقتصادی این بخش مشارکت مستقیم داشته باشند.
پروین تأمین زیرساخت‌های مورد نیاز را از مطالبات جدی فعالان این حوزه دانست و خواستار نگاه ویژه دولت به توسعه زیرساخت‌های معدنی استان شد.
چهار شهرک تخصصی؛ راهکار عبور از خام‌فروشی
یکی از مهمترین چالش‌های پیش‌روی اقتصاد معدن در خراسان جنوبی، خروج مواد معدنی به‌صورت خام و نبود زیرساخت‌های کافی برای فرآوری آنها در داخل استان است؛ مسئله‌ای که سیدعلی حقی، عضو هیئت نمایندگان اتاق بازرگانی بیرجند، نیز بر آن تأکید دارد.
وی در گفت وگو با خبرنگار خبرگزاری تسنیم با اشاره به گستردگی جغرافیایی و تنوع ذخایر معدنی استان اظهار کرد: خراسان جنوبی از نظر تنوع مواد معدنی ظرفیت‌های قابل توجهی در سطح کشور دارد، اما بخش عمده‌ای از مواد معدنی استخراج‌شده به‌صورت خام از استان خارج می‌شود.
وی ایجاد حداقل چهار شهرک صنعتی تخصصی فرآوری مواد معدنی در نقاط مختلف استان را پیشنهاد داد و گفت: لازم است مسئولان استانی و ملی با نگاه ویژه به این موضوع، زمینه ایجاد شهرک‌هایی با زیرساخت‌های متناسب با نیاز صنایع معدنی را فراهم کنند.
وی افزود: با مکان‌یابی اصولی و رعایت ملاحظات زیست‌محیطی می‌توان واحدهای فرآوری را در مجموعه‌هایی منسجم مستقر کرد تا مواد معدنی استخراج‌شده در داخل استان به محصولات دارای ارزش افزوده بالاتر تبدیل شوند.
عضو هیئت نمایندگان اتاق بازرگانی بیرجند ادامه داد: محصولات فرآوری‌شده علاوه بر تأمین نیاز صنایع داخلی، قابلیت حضور در بازارهای صادراتی را نیز دارند و می‌توانند زمینه‌ساز رونق اقتصادی، ایجاد اشتغال و تقویت سرمایه‌گذاری در استان باشند.
وی با انتقاد از پراکندگی برخی واحدهای صنعتی تصریح کرد: استقرار متمرکز واحدهای فرآوری در شهرک‌های تخصصی می‌تواند به تأمین هدفمند زیرساخت‌ها، ساماندهی فعالیت‌های صنعتی و افزایش بهره‌وری کمک کند.
معرفی ظرفیت‌ها؛ نخستین گام برای جذب سرمایه‌گذاران
در کنار توسعه زیرساخت‌ها و صنایع فرآوری، شناساندن ظرفیت‌های معدنی خراسان جنوبی به سرمایه‌گذاران و فعالان اقتصادی کشور نیز از ضرورت‌های توسعه این بخش به شمار می‌رود.
داود رئیسی، رئیس خانه معدن خراسان جنوبی در گفت وگو با خبرنگار خبرگزاری تسنیم با اشاره به کمتر شناخته‌شدن ظرفیت‌های معدنی استان اظهار کرد: خراسان جنوبی طی سال‌های گذشته به دلیل فاصله از مرکز کشور و معرفی‌نشدن مناسب ذخایر معدنی، آن‌گونه که باید مورد توجه سرمایه‌گذاران قرار نگرفته است؛ ازاین‌رو نخستین گام برای توسعه بخش معدن، شناخت و معرفی ظرفیت‌های موجود است.
وی با اشاره به گسترش فعالیت‌های اکتشافی در بخش دولتی و خصوصی افزود: در سال‌های اخیر ظرفیت‌های جدید معدنی در استان شناسایی شده و ضروری است این توانمندی‌ها به جامعه اقتصادی کشور معرفی شوند تا زمینه برنامه‌ریزی و سرمایه‌گذاری متناسب فراهم شود.
رئیسی توسعه زنجیره ارزش افزوده، احداث واحدهای فرآوری و تکمیل صنایع پایین‌دستی را از الزامات جلوگیری از خام‌فروشی دانست و تصریح کرد: هدف این است که خراسان جنوبی به‌تدریج در ردیف استان‌های معدنی و صنعتی کشور قرار گیرد و در کنار استان‌هایی همچون کرمان، یزد و آذربایجان، سهم مؤثرتری در اقتصاد معدنی کشور ایفا کند.
رئیس خانه معدن خراسان جنوبی همچنین حضور در نمایشگاه‌های تخصصی و پاویون‌های استانی را فرصتی ارزشمند برای معرفی توانمندی‌های منطقه دانست و گفت: با توجه به محدودیت‌های زیرساختی و فاصله جغرافیایی استان از مراکز اصلی اقتصادی، چنین رویدادهایی می‌توانند زمینه ارتباط با سرمایه‌گذاران و شناسایی فرصت‌های جدید همکاری را فراهم کنند.
فناوری و دانش‌بنیان‌ها؛ حلقه تکمیل‌کننده توسعه معدنی
توسعه معدن و صنایع وابسته تنها به ذخایر زیرزمینی و سرمایه‌گذاری مالی محدود نمی‌شود، بلکه بهره‌گیری از فناوری‌های نوین و توان شرکت‌های دانش‌بنیان نیز می‌تواند نقش تعیین‌کننده‌ای در افزایش بهره‌وری، کاهش هزینه‌ها و ارتقای رقابت‌پذیری صنایع معدنی داشته باشد.
مهدی باقری، رئیس کمیسیون فناوری اطلاعات، کسب‌وکارهای نوین و دانش‌بنیان اتاق بازرگانی بیرجند در گفت وگو با خبرنگار خبرگزاری تسنیم با اشاره به ظرفیت تخصصی جوانان نخبه و شرکت‌های دانش‌بنیان استان اظهار کرد: کمیسیون فناوری اطلاعات اتاق بازرگانی ظرفیت قابل توجهی از دانش، تخصص و توانمندی شرکت‌های فناور بومی را در اختیار دارد که می‌تواند در مسیر توسعه بخش‌های مختلف اقتصادی به کار گرفته شود و بسیاری از صنایع و معادن سنتی استان برای افزایش بهره‌وری و حرکت به سمت توسعه و رقابت‌پذیری، نیازمند بهره‌گیری از دانش روز، فناوری‌های نوین و راهکارهای خلاقانه هستند.
باقری با تأکید بر ضرورت پیوند میان صنعت و فناوری تصریح کرد: شرکت‌های دانش‌بنیان می‌توانند در مراحل مختلف فعالیت‌های اقتصادی، از تولید و فرآوری تا توسعه صادرات و دستیابی به بازارهای بین‌المللی، زمینه‌ساز تحول و ارتقای عملکرد صنایع و معادن استان باشند و ظرفیت‌های فناورانه استان محدود به بخش معدن نیست و می‌توان از این توانمندی‌ها در حوزه‌هایی همچون کشاورزی، صنایع و سایر بخش‌های اقتصادی نیز بهره گرفت.
رئیس کمیسیون فناوری اطلاعات اتاق بازرگانی بیرجند، ایجاد ارتباط هدفمند میان جوانان نخبه، شرکت‌های فناور و فعالان اقتصادی را از رویکردهای اصلی این کمیسیون دانست و تأکید کرد: استفاده از دانش بومی می‌تواند مسیر توسعه فناوری، افزایش ارزش افزوده و تقویت توان صادراتی استان را هموار کند.
از ظرفیت زیرزمینی تا ثروت پایدار؛ ضرورت تغییر رویکرد معدنی استان
مجموع دیدگاه‌های فعالان اقتصادی و تشکل‌های معدنی خراسان جنوبی نشان می‌دهد که برخورداری از ذخایر متنوع معدنی به‌تنهایی تضمین‌کننده توسعه اقتصادی نیست و آنچه می‌تواند این ظرفیت را به ثروت پایدار تبدیل کند، ایجاد زنجیره‌ای منسجم از اکتشاف، استخراج، فرآوری، تولید محصولات نهایی و صادرات است.
در این میان، ایجاد شهرک‌های تخصصی فرآوری، تأمین زیرساخت‌های انرژی و حمل‌ونقل، توسعه صنایع کم‌آب‌بر، جذب سرمایه‌های مردمی، معرفی ظرفیت‌ها به سرمایه‌گذاران و استفاده از توان شرکت‌های دانش‌بنیان، محورهای اصلی پیشنهادی فعالان اقتصادی برای تحول در بخش معدن استان است.
خراسان جنوبی امروز با برخورداری از 58 ماده معدنی، حدود 700 پروانه معدنی و اشتغال نزدیک به 20 هزار نفر در این بخش، از ظرفیت قابل توجهی برای تبدیل‌شدن به یکی از قطب‌های معدنی کشور برخوردار است؛ با این حال، تحقق چشم‌انداز تبدیل این استان به عسلویه معدنی کشور، نیازمند عبور از نگاه صرفاً استخراجی و حرکت به سمت تولید، فرآوری و صادرات محصولات با ارزش افزوده بالاست.
در واقع، آینده اقتصاد معدنی خراسان جنوبی نه فقط در دل معادن، بلکه در کارخانه‌های فرآوری، زیرساخت‌های صنعتی، فناوری‌های نوین و مشارکت سرمایه‌گذاران رقم خواهد خورد؛ مسیری که می‌تواند سهم معدن را در اشتغال، تولید و توسعه اقتصادی استان افزایش دهد و منافع این ثروت خدادادی را بیش از گذشته به مردم منطقه برساند.
انتهای پیام/