به گزارش خبرنگار حوزه و روحانیت خبرگزاری تسنیم، همایش «دیپلماسی و جنگ در معارف رضوی» همزمان با دهه کرامت در سالن همایش دفتر تبلیغات اسلامی خراسان رضوی برگزار شد.
راهبرد پنج سطحی امامرضا(ع) برای تخریب هژمونی خلافت
حجتالاسلام والمسلمین مجتبی الهی خراسانی، عضو هیأت علمی دفتر تبلیغات اسلامی، در این همایش با رد تحلیلهای سطحی از دوران ولایتعهدی، چارچوب نظری بحث خود را بر سه ضلع اصلی نظریه قدرت مدرن بنا نهاد.
وی با اشاره به نظریه هژمونی گرامشی گفت: قدرتها صرفاً با زور و اجبار نمیمانند؛ بلکه با ترکیب اجبار و رضایت است که هژمونی خود را میسازند. نبرد اصلی بر سر روایتها و نمادها است.
استاد سطح عالی حوزه علمیه خراسان تصریحکرد: بحران اصلی عباسیان در عصر مأمون، بحران هژمونی بود؛ موّرخانی چون طبری و مسعودی از زوال مهابت و وهن امیر و تمایل قلوب مردم از عباسیان بهسوی آل علی (ع) خبر دادهاند و در این فضا بود که امام عملیات مشروعیتزدایی خود را آغاز کردند.
حجتالاسلام والمسلمین الهی خراسانی در ادامه، بهعنوان الگویی برای تولید دانش بومی در حوزه فلسفه سیاسی، اقدامات امامرضا(ع) را در پنج سطح مداخله صورتبندی و اظهار کرد: سطح نخستی، سطح معرفتی (تخریب رژیم حقیقت) است که مناظرات امام، نمونه کامل آن میباشد؛ هدف مأمون از جمع آوردن اهل ادیان، خروج سلامتبار از بحران مرجعیت علمی بود، اما امام در این میدان، دانش مشروع را از بدنه خلافت به نهاد امامت منتقل کردند و نشان دادند که اگر افضلیت و اعلمیت، مبنای حکومت باشد، این نهاد خلافت نیست که شایستهاست، بلکه نهاد امامت سزاوار است.
خلافتِ غیرالهی از دایره امامت و حصن توحید خارج است
مدیر مرکز تخصصی آخوند خراسانی، سطح گفتمانی (بازتعریف مفاهیم) را دومین سطح اقدامات امام نسبت به خلافت وقت برشمرد و گفت: حدیث سلسلة الذهب، بیانیه تمامعیار مشروعیت معکوس است؛ امام در این حدیث، امامت را به توحید گره زدهاند؛ این یعنی خلافتِ غیرالهی نه فقط از دایره امامت، بلکه از حصن توحید نیز خارج است و این بالاترین سطح درگیری گفتمانی میان نظریه خلافت و امامت میباشد.
وی در توضیح سومین سطح با عنوان سطح نمادین (انفجار سرمایه نمادین) خاطرنشان کرد: امامرضا(ع) با سادهسازی مناسک و بازگرداندن آن به سنت پیامبر(ص)، مشغول زدایش اصالت از تشریفات مورد حمایت عباسیان بودند؛ نماز باران، نمونهای از یک نمایش قدرت بود که در آن، تفاوت در لباس، مکان و شیوه عبادت، یک دلالت ضمنی سیاسی علیه خلافت محسوب میشد.
حجتالاسلام والمسلمین الهی خراسانی در تبیین سطح نهادی (نفوذ بدون ادغام) بهعنوان چهارمین سطح مداخلات امام تصریحکرد: کلید واژه حضور مشروط، در این سطح معنا میشود؛ امام با نپذیرفتن عزل و نصبها، در ساختار قدرت حاضر شدند؛ اما منطق آن را نپذیرفتند. این نفوذ بدون ادغام، باعث شد که حضورشان بدون آنکه به همسانسازی ایدئولوژیک بینجامد، علیه خود ساختار قدرت به کار گرفته شود و هژمونی آن را بشکند.
وی سطح اجتماعی (شبکهسازی) را پنجمین سطح معرفی و ابراز کرد: ما معمولاً تأسیس شبکه وکالت را به امام کاظم(ع) نسبت میدهیم، اما از این غافل هستیم که امامرضا(ع) چگونه از خودِ ساختار خلافت برای گسترش شبکه نخبگان شیعه در مناصب علمی، سیاسی و حتی نظامی استفاده کردند؟. اثر این سرمایهگذاری را میتوان مثلاً 50 سال بعد در حکمرانی علاقهمندان به علویون در خراسان و سیستان مشاهده کرد.
چرا برای تفسیر تاریخ خود، وامدار نظریههای رایج جهانی باشیم؟!
عضو هیأت علمی دفتر تبلیغات خراسان رضوی ضمن ابراز امیدواری برای بازخوانی سیره امامرضا(ع) و تولید نظریههای بومی در حوزه قدرت سیاسی، گفت: چه اجباری است که برای تفسیر تاریخ خود، همواره وامدار نظریههای رایج جهانی باشیم؟! آرزوی من این است که فضلای جوان با تحلیل این سطوح پنجگانه، نظریههای جدیدی برای تفسیر تاریخ و جامعه کنونی ما تولید کنند.
وحدت بر مدار ولایت؛ فرمول شکستناپذیری در سیره رضوی
در ادامه این نشست علمی، حجتالاسلام والمسلمین محمدرضایی تهرانی، عضو هیأت علمی گروه کلام دفتر تبلیغات خراسان رضوی در تحلیل مقاومت در سیره امامرضا(ع)، به فرازهایی از دعای امامرضا(ع) برای امامزمان(عج)، اشاره و تصریحکرد: وحدت یک امر فرمولی یا توهمی نیست؛ بلکه حقیقتی است که محور آن شخصِ انسان الهی است. همانگونه که در قرآن و نهجالبلاغه تصریح شدهاست، پیامبر(ص) و امام، ستون آسیاب جامعه هستند و اگر این محور برداشته شود، جامعه در اولین چرخش فرو میریزد.
برچسبزنی «تندرو» و «کندرو»؛ پروژه جدید دشمن
وی با اشاره بهعبارت «الناس علی دینِ مُلوکِهم» توضیح داد: ساختار رفتاری و فکری مردم به رهبرانشان شبیهتر است تا به پدرانشان و به همین دلیل، دشمنان همواره درصدد حذف یا تضعیف این محور برآمدهاند. امروز هم با توجه به شکست دشمن در عرصههای نظامی، ایجاد تفرقه با ادبیات جدید در دستور کار او قرار دارد.
استاد حوزه علمیه مشهد با انتقاد شدید از اظهارات رئیسجمهور آمریکا، ابراز کرد: دشمن که در میدان نظامی و سیاسی شکستخورده، امروز بهدنبال ایجاد شکاف بین نیروهای انقلاب با عناوینی نظیر تندرو و کندرو است. درس امامرضا(ع) در این فتنه آن است که مسیر حق، راهی میانه است؛ تندرو باید سرعتش را کم کند و کندرو باید بدود تا خود را به محور رهبری برساند؛ هیچکس حق ندارد یک کلمه بالاتر یا پایینتر از فرمان رهبری در مسائل کلان مثل تنگه هرمز یا مذاکره سخن بگوید.
حجتالاسلام والمسلمین رضایی تهرانی برای عینیسازی این مفهوم، به خاطرهای از برخورد قاطع امامرضا(ع) با برادرشان «زید» اشاره کرد و گفت: وقتی زید در مجلس مأمون به امام سلام کرد، حضرت روی برگرداندند و پاسخ ندادند. وقتی زید با تعجب پرسید مگر من برادرت نیستم؟، امام فرمودند: «تو برادر منی تا زمانی که گناه نکنی؛ اما وقتی حریمشکنی کردی، برادری معنا ندارد.» این یعنی در خط مقاومت، روابط جای خود را به ضوابط میدهد و ارزشها قربانی وفاق نمیشود.
نگرانی از نفوذ سکولاریسم و بیحجابی استراتژیک
عضو هیأت علمی دفتر تبلیغات خراسان رضوی با اشاره به مسائل روز جامعه، نسبت به نفوذ تفکر سکولاریسم در میان برخی حاضران در تجمعات خیابانی هشدار داد و افزود: این رفتارها خطرناکتر از فتنههای آشکار است؛ نگرانم از افرادی که با عکس رهبری؛ اما با وضع نامناسب پوششی در خیابان حاضر میشوند و شعار میدهند. این پارادوکس در رفتار، دقیقاً همان چیزی است که نتانیاهو و ترامپ را خوشحال میکند. دشمن از بیحجابی ما ذوقزده میشود، حتی اگر شعار ضد صهیونیستی همسر دهیم.
مطالبه برخورد با هنجارشکنان و عوامل نفوذی
وی برخورد قاطع با هنجارشکنیها را خواستار شد و ضمن انتقاد از صداوسیما بهعلت تمرکز بر افراد بدحجاب در پوشش تصویری تجمعات، گفت: برخورد با عوامل نفوذی باید جدیتر باشد؛ عدم برخورد قاطع، منجر به تکرار حوادث تلخی مانند حادثه تروریستی کرمان خواهد شد. اگر ستون پنجم دشمن بداند که زندان برایش صرفاً یک حمام کوتاهمدت است و فردا آزاد میشود، امنیت جامعه به خطر میافتد.
برکتی برای 12 قرن
محمد باغستانی، مدیر و عضو هیأت علمی گروه پژوهشی هنر و تمدن اسلامی نیز در این همایش با اشاره به تضاد زمانی شگفتانگیز میان طول مدت ولایتعهدی امامرضا(ع) و اثرات بلندمدت آن، گفت: تصور کنید 700 روز حضور، چگونه میتواند ژنوم تاریخ چهارصد و چهل هزار روزه یک ملت را دستکاری کند؟ ما امروز پس از 12 قرن، مابهازای آن دو سال را در استقلال سیاسی و هویت ملی ایران مشاهده میکنیم.
وی که بنیان تحلیل خود را تفاوت میان دو واژه «حضور» و «ظهور» بنا نهاد و تأکید کرد: برخلاف تصور رایجی که انتقال امامرضا(ع) به خراسان را یک اجبار سیاسی میداند، امام در خراسان صرفاً حضور نداشتند؛ ایشان حقیقت نهاد امامت و مدل حکمرانی اهلبیت(علیهمالسلام) را درست در قلب تریبون دستگاه خلافت، ظاهر کردند؛ این بزرگترین عملیات دیپلماسی تهاجمی در عین اجبار سیاسی است.
رمزگشایی از دکترین «حضور مشروط»
باغستانی کلید واژه مرکزی این تحول را «حضور مشروط» دانست و افزود: امام با رد قدرت اجرایی و عدم دخالت در عزل و نصبها، مشروعیت سیاسی مأمون را امضا نکردند، اما از آن مهمتر، از تریبون خلافت استفاده کردند تا مرجعیت علمی و سیاسی اهلبیت(علیهمالسلام) را به رخ افکار عمومی خراسان بکشند؛ اینجا بود که نهاد امامت بهعنوان یک آلترناتیو معرفتی در برابر خلیفه قد علم کرد.
پژوهشگر تاریخ تمدن اسلامی در ادامه، تأثیر این رخداد را در سه لایه تاریخی تشریح کرد: لایه اول، مقاومت استدلالی است که با شکلگیری هسته سخت مقاومت معرفتی، پروژه مأمون برای هضم نهاد امامت در نهاد خلافت، شکست خورد. لایه دوم، موتور تاریخ ایران است زیرا خراسان پس از شهادت حضرت، کانون جنبشهای عدالتخواهانه شد. طاهریان دمشق و صفاریان و آل بویه اگرچه ایدئولوژی اهل سنت داشتند، اما معیار و ترازوی سنجش آنها عدالت رضوی بود چراکه فهمیدند میتوانند مستقل از خلافت بغداد حکومت کنند و اینگونه روح استقلالطلبی در کالبد ایران دمیده شد.
وی تعریف مرز با هویت را سومین لایه تاریخی ولیعهدی امامرضا(ع) برشمرد و گفت: اوج تأثیر امام را در عصر صفوی میبینیم. این آموزههای رضوی بود که به ایرانیان ابزاری داد تا در برابر هجوم عثمانیها که به قصد بلعیدن ایران آمدهبودند، با پرچم تشیع، یک جغرافیای مستقل سیاسی به نام ایران را تعریف کنند؛ بدون آن آموزهها، ایران قرنها پیش بخشی از تاریخ عثمانی میشد.
انقلاب اسلامی؛ ثمره نهایی دو سال ظهور امامت امامرضا(ع)
باغستانی انقلاب اسلامی را ثمره نهایی این دو سال ظهور طلایی امام ارزیابی و تصریحکرد: جمهوری اسلامی ایران امروز مدیون مدل حکمرانی علوی و آموزههای رضوی است؛ ما در 47 سال گذشته علیرغم هجومهای سیاسی و فرهنگی، مسیر مستقلی را رفتهایم که نه استبدادی است و نه تقلیدی از غرب؛ این مردمسالاری دینی، نتیجه نظریه دولتی است که 1200 سال توسط شیعه تکامل یافتهاست. حال اگر یک ظهور دوساله این میزان خیر و برکت برای یک ملت داشتهباشد، ظهور حضرت حجت(عج) چه برکاتی برای جهان و جهانیان به ارمغان خواهد آورد؟
خبرنگار: زهرا شریعتی
انتهای پیام/