به گزارش گروه بینالملل خبرگزاری تسنیم، اتحادیه اقتصادی اوراسیا یا اتحادیه اروپا؟ ارمنستان باید بالاخره تصمیم و جهتگیری راهبردی خود را در این دوراهی ژئوپلیتیک مشخص کند. در پاسخ به این درخواست و هشدار صریح مقامات مسکو که از اوایل هفته جاری تقریباً به صورت روزانه و با لحنی جدیتر تکرار میشود، دستگاه دیپلماسی ارمنستان واکنش نشان داده و تاکید میکند که هنوز زمان اتخاذ چنین تصمیم سرنوشتسازی فرا نرسیده است.
پس از پیشنهاد و هشدار مستقیم رئیسجمهور روسیه در این خصوص، «میخائیل کالوگین»، رئیس اداره چهارم کشورهای مستقل مشترکالمنافع (CIS) در وزارت امور خارجه روسیه نیز، در اظهاراتی صریح و هشدار آمیز خطاب به دولتمردان ارمنستان اعلام کرد: «ارمنستان نمیتواند همزمان روی دو صندلی بنشیند. پیشروی ایروان در مسیر موسوم به همگرایی اروپایی، ممکن است در مقطعی به تغییرات سیستماتیک و بنیادین در روابط دوجانبه روسیه و ارمنستان منجر شود. حضور همزمان و بهرهمندی از هر دو نهاد اتحادیه اقتصادی اوراسیا و اتحادیه اروپا برای ارمنستان امکانپذیر نیست.»
دیپلمات روسی در بخش دیگری از اظهارات خود مجدداً تاکید کرد که روسیه همچنان شریک اصلی تجاری و اقتصادی ارمنستان به شمار میرود و یادآور شد که حدود 78 درصد از صادرات نوشیدنیهای ارمنستان و بخش عمدهای از محصولات کشاورزی این کشور مستقیماً روانه بازارهای مصرفی روسیه میشود.
به گفته کالوگین، «رهبران ارمنستان و روسیه توافق کردهاند که جنبههای مثبت و منفی حضور در اتحادیههای اوراسیا و اروپا را به طور شفاف و دقیق برای شهروندان خود تبیین کنند.»
واکنش ایروان: زمان انتخاب فرا برسد، با مردم شفاف خواهیم بود
آرارات میرزویان، وزیر امور خارجه ارمنستان ضمن تایید وجود این تضاد، تاکید کرد که مقامات ارمنستان نیز دقیقاً همین موضوع را بیان میکنند که عضویت همزمان در این دو ساختار با یکدیگر همخوانی ندارد. اما او تصریح کرد که هر زمان موعد تاریخی این انتخاب فرا برسد، آنها تصمیم نهایی خود را اتخاذ خواهند کرد.
وزیر خارجه ارمنستان در پاسخ به این سوال که آیا احتمال دارد مسکو ایروان را برای تصمیمگیری سریعتر تحت فشار قرار دهد، گفت: «ما آخرین گفتگوی خود با همکاران روس را دقیقاً بر روی این نقطه به پایان رساندیم که هرگاه زمان انتخاب فرا برسد، ما به صورت کاملاً شفاف و در قالب رویکردی شریکانه صحبت خواهیم کرد و این انتخاب تاریخی را همراه با مردم خود انجام خواهیم داد. اینکه این انتخاب نهایتاً چه خواهد بود را هنوز نمیدانیم. اما بدیهی است که عضویت همزمان در اتحادیه اقتصادی اوراسیا و اتحادیه اروپا ممکن نخواهد بود و البته باید تاکید کنم که امروز چنین مسئلهای روی میز نیست.»
میرزویان: ارمنستان روی 22 صندلی پیش میرود!
وزیر خارجه ارمنستان اما با این نوع صورتبندی انتقادی مسکو مبنی بر اینکه «ارمنستان تلاش میکند همزمان روی دو صندلی بنشیند»، به شدت مخالفت کرد و گفت: «ارمنستان اکنون ننشسته است، بلکه ارمنستان با اقتدار ایستاده، در حال توسعه و حرکت رو به جلو است. اگر مسکو خیلی اصرار به استفاده از این تمثیل و کنایه دارد، باید بگویم که این دیگر دو صندلی نیست، بلکه 22 صندلی است که ما با آن به پیش میرویم.»
در حالی که دولت نیکول پاشینیان در ایروان برای سومین سال پیاپی مدعی است که سیاست موازنه و ایجاد تعادل استراتژیک را در دستور کار سیاست خارجی خود قرار داده است، آمارهای رسمی و اقتصادی تصویر روشنتر و متفاوتتری ارائه میدهند.
بررسیها نشان میدهد که به عنوان مثال، حجم مبادلات تجاری ارمنستان با کشورهای عضو اتحادیه اروپا در سال گذشته حدود 2.5 میلیارد دلار بوده که تنها 11.7 درصد از کل گردش تجاری این کشور را تشکیل میدهد. این در حالی است که حجم تجارت با روسیه در همان سال با اختلافی معنادار به 7.7 میلیارد دلار رسیده که نشاندهنده سهم 35.8 درصدی مسکو از کل مبادلات تجاری ارمنستان است؛ واقعیتی که وابستگی عمیق اقتصادی ایروان به کرملین را نمایان میسازد.
چالش راهآهن قفقاز جنوبی و کریدورهای ترانزیتی
کالوگین نماینده وزارت امور خارجه روسیه همچنین به موضوع مهم و چالشبرانگیز مدیریت «راهآهن قفقاز جنوبی» پرداخت و اظهارات ماههای گذشته را تکرار کرد مبنی بر اینکه مدیریت شرکت روسی بر خطوط راهآهن ارمنستان، به هیچ وجه مزیتهای رقابتی این کشور را در منطقه محدود نمیکند.
وی همچنین جزئیاتی از دیدار مهم اول آوریل میان پاشینیان و پوتین را فاش کرد و گفت: «توضیحات لازم در خصوص تمام مسائل مورد نگرانی طرف ارمنی ارائه شد و تفاهم متقابل درباره روشهای ادامه همکاری به دست آمد؛ از جمله در زمینه مشارکت فعال طرف روسی در روند رفع انسداد از مسیرهای ارتباطی و ترانزیتی در منطقه قفقاز.»
نماینده دستگاه دیپلماسی روسیه البته جزئیات بیشتری درباره ماهیت و چگونگی این مشارکت ارائه نکرد و وزیر خارجه ارمنستان نیز از باز کردن پرانتزهای بیشتر خودداری ورزید.
وزیر خارجه ارمنستان در این باره تنها به ذکر این نکته بسنده کرد: «از همان ابتدا که بحث رفع انسداد مسیرها در منطقه مطرح شد، اگر اشتباه نکنم همکاران روس ما به طور علنی از آن استقبال کرده و تمایل خود را برای مشارکت به نوعی در این روند ابراز داشتند. اکنون نیز میتوانند این کار را انجام دهند؛ به عنوان مثال، در حال حاضر شرکت راهآهن قفقاز جنوبی یک شرکت روسی است که عملاً در حال مشارکت در فرآیندهاست. اگر فرضاً گندم از روسیه به آذربایجان، گرجستان و در نهایت به ارمنستان وارد شود، در داخل ارمنستان نیز همین خطوط راهآهن درگیر انتقال آن هستند. یعنی این موضوع لایههای هزارتویی و پیچیدهای دارد.»
وقتی از میرزویان پرسیده شد که آیا به جز این مورد، فرمت دیگری برای مشارکت مسکو مورد بحث قرار گرفته است، وی دیپلماتیک پاسخ داد: «اگر موردی باشد، قطعاً در مورد آن بحث خواهیم کرد، این روند به تازگی آغاز شده است.»
در خصوص مشارکت روسیه در پروژههای ترانزیتی منطقهای نیز میرزویان تصریح کرد که در حال حاضر هیچگونه بحثی میان ارمنستان و آمریکا درباره مداخله یا مشارکت طرف ثالث وجود ندارد.
مقام روسی نیز درباره مسائل ترانزیتی صحبت کرده و تاکید داشت که مسیر ارتباطی که از طریق استان سیونیک در جنوب ارمنستان، جمهوری آذربایجان را به منطقه برونبوم نخجوان متصل میکند، «به طور خودکار به معنای ادغام کامل و جامع زیرساختهای ریلی ارمنستان و آذربایجان نخواهد بود.»
آینده پایگاه نظامی روسیه؛ در انتظار پایان قرارداد
به موازات این اختلافات و تنشهای دیپلماتیک و کلامی آشکار میان ایروان و مسکو، «آلن سیمونیان»، رئیس مجلس ملی ارمنستان و از چهرههای کلیدی حزب حاکم نیز در مصاحبه با رسانه آلمانی «دویچه وله» با اشاره به حضور نظامی روسیه در کشورش گفت: «پایگاه نظامی روسیه که در خاک ارمنستان مستقر است، صرفاً تا زمانی که در توافقنامه و قرارداد دوجانبه پیشبینی شده، در اینجا باقی خواهد ماند و پس از اتمام آن مدت، در این باره تصمیمگیری و نتیجهگیری خواهد شد.»
نکته قابل تأمل اینجاست که با وجود آنکه دولت پاشینیان همواره از برقراری صلح پایدار در منطقه سخن میگوید، اما سیمونیان در این مصاحبه صراحتاً احتمال حمله نظامی از سوی یک کشور نامشخص (کشور X) به ارمنستان را رد نکرد و آن را محتمل دانست.
انتهای پیام/