خبرگزاری تسنیم ـ مجتبی صداقت*؛ اسارت، پدیدهای پیچیده و چند لایه در بستر سیاست و اجتماع است که فراتر از روابط میان اسیر و دشمن، افکار عمومی، خانوادهها و کشورها را درگیر میکند. در سنت فقهی، بیشتر به احکام اسیر کافر پرداخته شده، اما از وظایف مسلمانی که به اسارت دشمن درآمده، کمتر سخن رفته است.
در این میان، زندگی مرحوم حجتالاسلام والمسلمین سید علی اکبر ابوترابیفرد، مجاهد و عالمی که سالهای طولانی در اسارت رژیم بعث عراق بود، به مثابه یک الگوی عملی از «سبک زندگی در اسارت» قابل تأمل است. او نشان داد که یک اسیر مسلمان چگونه میتواند امنیت روانی، کرامت نفس، اخلاق، ارزشهای دینی و نیازهای مادی و معنوی خود و دیگر اسیران را مدیریت کند. در هر انتقال به زندانی جدید، اصلاحگری او آشکار بود.
آنچه عملکرد مرحوم ابوترابیفرد را متمایز میکند، پیوند عمیق میان «فقه» و «واقعیات تلخ اسارت» است. او که در خانوادهای اهل علم و اجتهاد رشد یافته بود و در قم، مشهد و نجف تحصیل کرده بود، در اوج بحران، وظیفه خود دانست که فقه را در عرصه ناآشنای اسارت پیاده کند. خاطرات و گفتارهایش در ایام اسیر بودنش نشان میدهد او در اسارت نه یک فعال ساده، که یک «عالم صاحبنظر» بود و با «کاربرد فقه در اسارت» مواجهه شده بود.
علمیت او در اسارت، از بیان احکام صِرف، فراتر رفت و به «تشخیص مصداق» و «تدبیر» در سختترین شرایط انسانی انجامید. اسارت تبدیل شد به «عرصهای نو برای فقه».
اولویتبندی احکام در شرایط اضطرار، قواعد تعامل با دشمن بدون واگذاری عزت، و فقه مدیریت بحران برای حل مشکلات جمعی اسرا، نمونهای از جاهایی بود که ایشان به خوبی از عهده آن برآمد.
حاصل این تلاش، تولد «فقه زندگی در اسارت» در اندیشه مرحوم ابوترابیفرد بود. ایشان ثابت کرد اجتهاد واقعی و پویا، توانایی تطبیق احکام با واقعیتهای متغیر و پیچیده را دارد. اسارت و محذوریتهای مکانی و زمانی، محل آزمون بزرگی برای نمایش اجتهادی ناب شیعی است؛ اجتهادی که منزوی نیست، انعطافپذیر است، خلاقانه پاسخ مییابد و حافظ دین، نفس و عزت مسلمین است.
حجتالاسلام ابوترابیفرد، عالمی بود که فقه را برای نجات انسانها در اردوگاههای اسرا به کار بست و این، والاترین نشانه پختگی و عمق یک دانشمند حوزوی است که دین را به عنوان نظامی زنده و راهگشا ارائه میدهد.
*دکتری تاریخ فرهنگ و تمدن
انتهای پیام/