به گزارش گروه بینالملل خبرگزاری تسنیم، تنشها میان ارمنستان و سازمان پیمان امنیت دستهجمعی (CSTO) به رهبری روسیه، وارد فاز جدیدی از تقابل دیپلماتیک و سیاسی شده است.
نیکول پاشینیان، نخستوزیر ارمنستان، در مواجهه با هشدارهای پیدرپی مسکو و دیگر اعضای این پیمان مبنی بر احتمال تعلیق یا اخراج ایروان به دلیل عدم پرداخت حق عضویت، سیاست سرسختانهای را در پیش گرفته و اعلام کرده که کشورش هیچ قصدی برای تغییر موضع و پرداخت این مبالغ ندارد.
این تصمیم در شرایطی اتخاذ میشود که پارلمان ارمنستان در 26 مارس 2025 فرآیند قانونی پیوستن به اتحادیه اروپا را کلید زده و عملاً مسیر خروج از سایه کرملین را در پیش گرفته است.
سرگئی لاوروف، وزیر امور خارجه روسیه، اخیراً اعلام کرد که کشورهای عضو سازمان پیمان امنیت دستهجمعی به دلیل بدهی معوق بیش از دو ساله ارمنستان، در حال بررسی اقدامات تنبیهی مطابق با اساسنامه سازمان هستند.
بر اساس اساسنامه این پیمان نظامی، کشورهایی که به تعهدات مالی خود عمل نمیکنند، با مجازاتهایی نظیر سلب حق رای و در نهایت تعلیق یا اخراج مواجه خواهند شد. با این حال، پاشینیان در واکنش به این تهدیدها صراحتاً اعلام کرد که از مکانیسمهای اخراج آگاه است و اگر اعضا چنین تصمیمی بگیرند، ایروان آن را لحاظ خواهد کرد.
پیمان امنیت دستهجمعی؛ ابزار نفوذ یا ضامن امنیت؟
«دیماش آلژانوف»، تحلیلگر و کارشناس سیاسی برجسته قزاقستان، در گفتگو با رسانهها به تحلیل این رفتار پاشینیان پرداخته و سیاست «انجماد» عضویت ارمنستان در این سازمان را گامی درست قلمداد کرده است.
به باور این کارشناس، سازمان پیمان امنیت دستهجمعی از همان ابتدا توسط روسیه نه به عنوان یک ساختار واقعی برای تامین امنیت اعضا، بلکه به عنوان ابزاری برای «دستکاری» و اعمال نفوذ سیاسی بر کشورهای عضو ایجاد شده است. ایروان اکنون به این درک رسیده که این سازمان توانایی یا ارادهای برای دفاع از امنیت ملی ارمنستان ندارد.
آلژانوف معتقد است نگاهی به تاریخچه این سازمان نشان میدهد که این ائتلاف نظامی در طول حیات خود تنها یک بار، آن هم در جریان ناآرامیهای ژانویه 2022 در قزاقستان فعال شد؛ اقدامی که بیش از آنکه جنبه دفاع خارجی داشته باشد، برای حل و فصل مسائل سیاست داخلی قزاقستان مورد بهرهبرداری قرار گرفت. در تمام موارد دیگر، بهویژه در بحرانهای مرزی ارمنستان، این پیمان ناکارآمدی خود را در حل مناقشات به اثبات رسانده است.
تاکتیک پاشینیان؛ انداختن توپ به زمین مسکو
این تحلیلگر قزاق با اشاره به استراتژی فعلی نخستوزیر ارمنستان میگوید: «عدم پرداخت حق عضویت از سوی ایروان، بخشی از یک سیاست حسابشده است. پاشینیان تمایلی ندارد که شخصاً و به طور مستقیم هزینه سیاسی اعلام خروج از پیمان را متحمل شود؛ بنابراین با قطع منابع مالی، توپ را به زمین روسیه انداخته تا مسکو و دیگر اعضا خودشان تصمیم به اخراج ارمنستان بگیرند.»
به عقیده وی، این تاکتیک به پاشینیان اجازه میدهد تا در روندی تدریجی و با کمترین هزینه، ایروان را از این ائتلاف نظامی خارج کند.
به گفته کارشناسان، ارمنستان در حال بازتعریف ساختار امنیت ملی خود است و به این نتیجه رسیده که امنیت پایدار این کشور نه از طریق تکیه بر یک پیمان نظامی تحت کنترل مسکو، بلکه از مسیر بومیسازی امنیت و عادیسازی روابط با همسایگان خود یعنی جمهوری آذربایجان و ترکیه عبور میکند.
پس از احیای تمامیت ارضی جمهوری آذربایجان، بخش عمدهای از مسائل حاد میان باکو و ایروان حل شده و این روند مثبت، مبنای جدید امنیت ارمنستان را شکل داده است.
فشارهای اقتصادی کرملین و پافشاری ایروان
تغییر جهت ناگهانی ارمنستان به سمت بروکسل بدون پاسخ از سوی مسکو باقی نمانده است. روسیه پیش از انتخابات پارلمانی ارمنستان که در 7 ژوئن برگزار شد، اهرمهای فشار اقتصادی خود را فعال کرد. مسکو واردات محصولات کلیدی ارمنستان شامل گل، صیفیجات، میوه، ماهی، آب معدنی و محصولات الکلی را ممنوع کرد تا از این طریق بر افکار عمومی و ساختار سیاسی ایروان فشار وارد کند.
علاوه بر این، ولادیمیر پوتین، رئیسجمهور روسیه، پیشنهاد برگزاری یک همهپرسی در ارمنستان را مطرح کرد تا مردم میان اتحادیه اروپا و اتحادیه اقتصادی اوراسیا دست به انتخاب بزنند.
با این حال، پیروزی پاشینیان در انتخابات پارلمانی نشان داد که دولت او از حمایت داخلی کافی برای مقاومت در برابر این فشارهای اقتصادی و سیاسی برخوردار است.
آلژانوف معتقد است که فریز کردن عضویت در پیمان امنیت دستهجمعی و نزدیکی به اتحادیه اروپا، واکنشهای مقطعی به یک بحران نیستند، بلکه بخشی از یک استراتژی کلان برای تضمین استقلال و امنیت بلندمدت ارمنستان به شمار میروند.
منافع قزاقستان و کریدورهای جدید ترانزیتی
نکته حائز اهمیت دیگر در این میان، موضعگیری سایر کشورهای منطقه از جمله قزاقستان است. «قاسم جومارت توکایف»، رئیسجمهور قزاقستان، جزو اولین رهبرانی بود که پیروزی پاشینیان در انتخابات را تبریک گفت. این اقدام نشاندهنده منافع راهبردی آستانه در برقراری صلح پایدار میان ارمنستان و جمهوری آذربایجان است.
آستانه به شدت به دنبال تنوعبخشی به مسیرهای ترانزیتی و حملونقلی خود به سمت اروپا است. حل مناقشات در قفقاز جنوبی، بستری امن را برای اجرای پروژههای کریدور میانی و مسیرهای ایمن از آسیای مرکزی به اروپا فراهم میکند؛ مسیری که میتواند وابستگی کشورهای این حوزه را به مسیرهای سنتی از طریق روسیه کاهش داده و جایگاه ژئوپلیتیک منطقه را ارتقا بخشد.
انتهای پیام/