حجتالاسلام مجتبی داوودی، نویسنده کتاب سیره و سبک زندگی امامان شیعه و پژوهشگر دینی در گفتوگو با خبرنگار تسنیم در مشهد به بررسی جایگاه تاریخی امام جعفر صادق(ع) پرداخت و اظهارکرد: ولادت آن حضرت در سال 83 هجری همزمان با خلافت ولید بن عبدالملک و در آستانه دوره انتقال قدرت از بنیامیه به بنیعباس بود؛ دورهای که هرچند جامعه اسلامی با شکافهای عمیق سیاسی و اجتماعی روبهرو بود، اما همین تحولات بعدها فرصت کمنظیری برای گسترش فعالیتهای علمی امام فراهم کرد.
وی با بیان اینکه آغاز امامت امام صادق(ع) با سقوط بنیامیه و استقرار حکومت عباسی همزمان شد، افزود: درگیریهای داخلی دو حکومت و تلاش عباسیان برای تثبیت قدرت، فضای نسبتاً بازی ایجاد کرد که امام از آن برای گسترش نهضت علمی بهره بردند و مدینه را به یکی از مهمترین مراکز علمی جهان اسلام تبدیل کردند.
داوودی ادامه داد: برخلاف برخی جریانها که تلاش داشتند امام را وارد منازعات سیاسی کنند، ایشان حتی دعوت ابومسلم خراسانی برای همراهی با قیام عباسیان را نپذیرفتند و مسیر استقلال علمی را برگزیدند؛ رویکردی که موجب شد میراث آن حضرت به جای آنکه رنگ و بوی یک بیانیه سیاسی داشته باشد، به صورت یک مکتب فکری ماندگار در تاریخ باقی بماند.
این پژوهشگر دینی با اشاره به تربیت بیش از چهار هزار شاگرد در محضر امام صادق(ع) تصریح کرد: شخصیتهایی همچون جابر بن حیان، هشام بن حکم، ابوحنیفه و مالک بن انس از دانش ایشان بهره بردند و این مسئله نشان میدهد حوزه علمی امام محدود به شیعیان نبود، بلکه پیروان مذاهب و ادیان مختلف نیز از محضر ایشان استفاده میکردند.
نویسنده کتاب سیره و سبک زندگی امامان شیعه یکی از مهمترین نوآوریهای امام صادق(ع) را تحول در روش استنباط فقهی دانست و گفت: ایشان با طرح اصولی مانند برائت و استصحاب، فقه را از مجموعهای صرفاً مبتنی بر نقل، به دانشی برای پاسخگویی به نیازهای متغیر جامعه اسلامی تبدیل کردند و همین رویکرد، جایگاه ویژهای برای مکتب جعفری در تاریخ فقه اسلامی رقم زد.
داوودی با بیان اینکه راز ماندگاری امام صادق(ع) در پیوند علم، اخلاق و تربیت انسان نهفته است، اظهار کرد: آن حضرت در اوج جایگاه علمی، همواره شاگردان را به سنجش سخنان با قرآن و عقل دعوت میکردند و نشان دادند که علم بدون عقلانیت و فروتنی، ارزش حقیقی خود را از دست میدهد.
وی افزود: امام صادق(ع) در کنار ترویج عقلانیت، کرامت انسانی را نیز محور رفتار خود قرار داده بودند و حتی در برخورد با مخالفان و دشمنان اهلبیت(ع)، احترام به شخصیت انسانها را حفظ میکردند؛ رویکردی که امروز نیز میتواند الگویی برای مدیریت اختلافات و گفتوگوهای اجتماعی باشد.
این پژوهشگر دینی در ادامه، عوامل گسترش نهضت علمی امام صادق(ع) را خلأ معرفتی پس از سقوط بنیامیه، تحول در شیوه آموزش، تشویق به پرسشگری، نگاه فرامذهبی در جذب شاگردان، استفاده از شبکه گسترده راویان و پاسخگویی به نیازهای نوپدید جامعه اسلامی برشمرد و تأکید کرد: مردم برای حل مسائل علمی و اجتماعی خود به امام مراجعه میکردند و همین امر موجب شد مکتب ایشان به مرجع فکری جهان اسلام تبدیل شود.
نویسنده کتاب سیره و سبک زندگی امامان شیعه در پایان با اشاره به شیوه امام صادق(ع) در گفتوگو با مخالفان خاطرنشان کرد: حضرت همواره میان اختلاف فکری و دشمنی انسانی تفاوت قائل بودند، گفتوگو را از مشترکات آغاز میکردند، بر برابری طرفین در مناظره تأکید داشتند و با تکیه بر استدلال، احترام و صبر فعال، الگویی از گفتوگوی عقلانی و تمدنساز را برای همه دورانها به یادگار گذاشتند.
انتهای پیام/282