به گزارش گروه بینالملل خبرگزاری تسنیم، قرقیزستان در روز 31 آگوست، سیوپنجمین سالگرد استقلال خود را با شکوه و عظمتی کمنظیر جشن گرفت. در طول این روز تاریخی و پیش از آغاز نشست مهم و سرنوشتساز سازمان همکاری شانگهای (SCO)، بیش از 20 تن از رهبران و مقامات ارشد کشورهای جهان وارد بیشکک شدند.
در ساعات شامگاهی نیز، پردهها برای برگزاری مراسم افتتاحیه خیرهکننده ششمین دوره «بازیهای جهانی عشایر» بالا رفت و توجه جهانیان را به پایتخت این کشور آسیای مرکزی جلب کرد.
با در نظر گرفتن لقب این مسابقات که در سطح بینالمللی به عنوان «المپیک جهانی عشایر» شناخته میشود، نمایش افتتاحیه بسیار فراتر از حد انتظار و کاملاً برازنده چنین رویداد عظیمی بود.
این مراسم باشکوه در ورزشگاه تازه تأسیس و 51 هزار نفری «بیشکک آرنا» که اکنون عنوان بزرگترین ورزشگاه منطقه آسیای مرکزی را یدک میکشد، برگزار شد.
در این رویداد، طیف چشمگیری از مقامات عالیرتبه بینالمللی از جمله «مسعود پزشکیان» رئیسجمهور کشورمان، «ولادیمیر پوتین» رئیسجمهور روسیه، و «نارندرا مودی»، نخستوزیر هند حضور داشتند. ترکیب هنرمندانه فرهنگ ملی، تاریخ کهن و هنر نمایش در این مراسم، تا حد زیادی یادآور شکوه افتتاحیه بازیهای المپیک تابستانی 2012 لندن بود.
حماسه ملی قرقیزها؛ روایتی از تاریخ و فرهنگ
با احتساب برنامههای طولانی پیشدرآمد، این مراسم نزدیک به هفت ساعت به طول انجامید. آغازگر این رویداد، اجرای مجموعهای از برنامههای هنری توسط برخی از بزرگترین و نامآورترین چهرههای موسیقی قرقیزستان از نسلهای قدیم و جدید بود. پس از آن، 18 تن از روسای جمهور و رهبران کشورهای مختلف وارد ورزشگاه شدند.
«سدیر جباروف»، رئیسجمهور قرقیزستان، شخصاً به استقبال یکایک این مقامات رفت و تصاویر این خوشامدگوییهای دیپلماتیک به صورت زنده از نمایشگرهای غولپیکر ورزشگاه پخش میشد تا حاضران در جریان این لحظات تاریخی قرار گیرند.
در ادامه، با نواخته شدن سرود ملی قرقیزستان، رژه نمادین نمایندگان 104 کشور شرکتکننده در بازیهای امسال آغاز شد. سپس نوبت به سخنرانی رئیسجمهور قرقیزستان رسید؛ سدیر جباروف در حرکتی نمایشی و جذاب، از طریق یک سکوی آسانسوری از کف ورزشگاه به روی صحنه آمد تا سخنان خود را ایراد کند. با وجود گذشت زمان زیادی از آغاز برنامه، در آن لحظه هنوز نزدیک به دو ساعت دیگر از مراسم افتتاحیه باقی مانده بود.
آنچه پس از این سخنرانی به نمایش درآمد، یک سفر دراماتیک و حماسی در اعماق میراث کهن قرقیزها و جهان عشایر بود؛ نمایشی که با اجرای هماهنگ و پیدرپی رقصهای آیینی توسط حدود سه هزار هنرمند و 300 سوارکار ماهر به روی صحنه رفت و با جلوههای بصری خیرهکننده و بیوقفه در پسزمینه، چشمان تماشاگران را مسحور کرد.
این نمایش هنری، صحنههای متنوعی را به تصویر میکشید؛ از صحنه نمادین جمعآوری آب از دریاچه «ایسیککول» گرفته تا پردهای دلهرهآور که در ابتدا به نظر میرسید تداعیکننده هجوم و یورش ویرانگر مغولها به خاک قرقیزستان است. با این حال، در ادامه این صحنه مشخص شد که این فاتحان ظاهری، در واقع ورزشکارانی هستند که برای انجام «کوک بورو» - یکی از ورزشهای ملی، سنتی و محبوب در قرقیزستان - سوار بر اسب وارد میدان شدهاند.
بازسازی هویت ملی؛ از ترمیم چهره بینالمللی تا رنسانس فرهنگی
این مراسم از بسیاری جهات، دربردارنده و بازتابدهنده گرایشهای کلانتر حاکم بر این مسابقات بود. بازیهای جهانی عشایر که در اوایل دهه 2010 میلادی توسط دولت وقت قرقیزستان و در وهله نخست با هدف بهبود تصویر بینالمللی این کشور پایهگذاری شد، اکنون به ابزاری قدرتمند برای بازآفرینی و احیای هویت ملی در داخل مرزهای این کشور تبدیل شده است.
«آرزو شرانووا»، پژوهشگر مستقل مقیم آلمان، در گفتوگو با رسانهها در این باره میگوید: «پس از وقوع کودتاهای پیدرپی در سالهای 2005 و 2010 میلادی و به دنبال آن، خشونتهای مرگبار و درگیریهای قومی در شهر اوش، نام قرقیزستان در عرصه جهانی عمدتاً با تنشهای بینقومی، منازعات داخلی و پیامدهای منفی و مخرب ناشی از آنها گره خورده بود.»
وی در ادامه توضیح میدهد: «اگرچه دولت در ابتدا نسبت به ایده برگزاری این بازیها تردید داشت، اما مقامات در نهایت دریافتند که این رویداد ورزشی میتواند به عنوان اهرمی برای جذب سرمایهگذاریهای خارجی مورد استفاده قرار گیرد و به بازسازی برند ملی قرقیزستان به عنوان یک مقصد امن و جذاب برای گردشگران بینالمللی کمک شایانی کند.»
آنچه پس از این تصمیمگیریها به وقوع پیوست، به یک نمونه مطالعاتی و یک مدل عملی از فرآیند «دولت-ملتسازی» در آسیای مرکزی تبدیل شد؛ هرچند که شاید در ابتدا کاملاً هدفمند و برنامهریزیشده نبود. از آنجا که دولت قرقیزستان در جریان آمادهسازی برای میزبانی از مخاطبان بینالمللی در ادوار پیشین بازیهای عشایر در سالهای 2014، 2016 و 2018، بر برندسازی با محوریت مؤلفههای عشایری تأکید و تمرکز ویژهای داشت، این کارزار فرهنگی در نهایت تأثیرات دومینویی و عمیقی در عرصه داخلی بر جای گذاشت.
شرانووا در تشریح این تحولات میافزاید: «در حدود 20 سال پیش، فرهنگ عشایری به عنوان نمادی از عقبماندگی تلقی میشد و به طور کلی با نگاهی تحقیرآمیز به آن نگریسته میشد. برای حاکمیت نیز این موضوع به هیچ وجه در زمره اولویتها قرار نداشت. اما تأکید مستمر بر عناصر قومی و عشایری در سالهای اخیر، به رونق و شکوفایی بیسابقه صنعت مد و پوشاک در قرقیزستان دامن زده است؛ تا جایی که امروزه، عشایرگرایی و فرهنگ مبتنی بر تمهای قومی، به یک جریان مسلط و پرطرفدار در طراحی لباسهای مردانه و زنانه تبدیل شده است.»
وی تصریح میکند که این هویت نوین عشایری، در نهایت توانست از چشمانداز رسمی و دیرینه دولت برای این کشور که تحت عنوان "قرقیز ژارانی" یا «شهروند قرقیزستان» شناخته میشد، پیشی بگیرد.
دکترین "قرقیز ژارانی" عمدتاً مروج یک هویت مدنی مشترک بود و بر همزیستی مسالمتآمیز اجتماعی و چندقومیتی تأکید داشت، اما در آن اشاره چندانی به میراث غنی عشایری نشده بود.
به گفته «شایربک جورایف»، کارشناس مسائل سیاسی و رئیس مؤسسه پژوهشی مستقل «چهارراه آسیای مرکزی» در بیشکک، مفهوم "قرقیز ژارانی" نیز زاییده خشونتهای بینقومی شهر اوش در سال 2010 بود.
این مفهوم، شباهت زیادی به کاربرد واژگان در کشور همسایه یعنی قزاقستان دارد؛ جایی که از واژه «قزاق» برای اشاره به قومیت قزاق استفاده میشود، در حالی که واژه «قزاقستانی» به معنای گستردهتر، به تمامی شهروندان این کشور با هر قومیتی اطلاق میگردد.
جورایف در ادامه ارزیابی خود خاطرنشان میکند: «با وجود آنکه قرار بود دکترین "قرقیز ژارانی" فضای لازم را برای مشارکت اقلیتهای ملی قرقیزستان نظیر اویغورها یا ازبکها فراهم کند، اما اکنون میتوان گفت که این دکترین عملاً مرده است. این امر تا حد زیادی ناشی از تغییر رویکردها و گرایش به سوی افزایش نقش زبان قرقیزی است که در دوران ریاستجمهوری سدیر جباروف با شدت بیشتری دنبال میشود.»
در واقع، نشانههای بارز این پدیده فرهنگی که توسط جورایف و شرانووا توصیف شد، به وضوح در مراسم افتتاحیه نمایان بود. بسیاری از شهروندان بومی که اکثریت جمعیت تخمینی 29 هزار نفری تماشاگران حاضر در ورزشگاه را تشکیل میدادند، لباسهایی با تمهای قومی و بومی و یا پوشاکی منقش به رنگهای پرچم ملی قرقیزستان را بر تن داشتند که جلوهای خاص به سکوها بخشیده بود.
در همین راستا، سدیر جباروف نیز سخنرانی خود را با ستایش و تمجید از «گذشته، حال و آینده» قرقیزستان آغاز کرد. وی همگرایی بینظیر رویدادهای روز 31 آگوست را فرصتی شایسته و راهکاری مناسب دانست تا همزمان، هم سیوپنجمین سالگرد استقلال کشور جشن گرفته شود و هم میراث ماندگار «تمدن عشایری» که توسط اجداد شهروندان قرقیز خلق شده است، ارج نهاده و تجلیل گردد.
بازی قدرت و بهرهبرداری سیاسی؛ نمایش زیرساختهای نوین
با این حال و فراتر از این ارجاعات تاریخی، سخنان جباروف بیش از هر چیز بر واقعیتهای زمان حال متمرکز بود. این سخنرانی 10 دقیقهای، فهرستی جامع از پروژههای کلان و آتی تحت حمایت دولت را در بر میگرفت؛ طرحهای راهبردی و مهمی نظیر احداث خطآهن مشترک چین-قرقیزستان-ازبکستان (CKU) و همچنین توسعه پیست اسکی «آلا-تو» که اهمیت اقتصادی بالایی برای بیشکک دارند.
این تأکید مؤکد بر مقوله توسعه و سازندگی، کاملاً متناسب با شرایط موجود بود؛ چرا که بازیهای عشایر عملاً به عنوان یک ضربالاجل جدی برای تکمیل طرحها و ابتکارات زیرساختی بزرگ در این کشور عمل کرده است.
به عنوان مثال، استادیوم «بیشکک آرنا» که اکنون مقام بزرگترین ورزشگاه آسیای مرکزی را در اختیار دارد، تنها چند روز پیش از میزبانی مراسم افتتاحیه به طور کامل تکمیل و آماده بهرهبرداری شد. به همین ترتیب، میدان اسبدوانی در شهر تفریحی و ساحلی «چولپونآتا» که در این هفته میزبان عمده رویدادهای ورزشی خواهد بود، تحت بازسازی و نوسازی گسترده قرار گرفته تا ظرفیت پذیرش 10 هزار تماشاگر را داشته باشد.
افزون بر این، فرودگاه بینالمللی «ماناس» به عنوان بزرگترین دروازه هوایی کشور، عملیات بازسازی و بهسازی عظیمی را پشت سر گذاشته است. همزمان، جادهها و مسیرهای مواصلاتی پیرامون دریاچه ایسیککول نیز ارتقا یافتهاند که از آن جمله میتوان به احداث یک جاده کمربندی چهاربانده جدید به طول 15.64 کیلومتر در اطراف چولپونآتا اشاره کرد؛ پروژهای که با هدف کاهش بار ترافیکی و تسهیل تردد در ایام برگزاری مسابقات طراحی و اجرا شده است.
از این منظر، بازیهای جهانی عشایر فرصتی طلایی را برای سدیر جباروف فراهم آورده است تا کشوری را به نمایش بگذارد که تحت نظارت و مدیریت وی، در حال تجربه یک تحول فیزیکی و عمرانی شگرف است. جورایف و شرانووا، کارشناسان مسائل منطقه، بر این باورند که این بهرهبرداری سیاسی به هیچ وجه تصادفی نیست؛ به ویژه با توجه به برنامهریزیهای جباروف برای مشارکت در انتخابات ریاستجمهوری آینده قرقیزستان که قرار است در ژانویه سال 2027 برگزار شود.
جورایف در این خصوص میگوید: «جباروف و تیم سیاسی همراه وی، تمام تلاش خود را به کار خواهند بست تا از تمامی این رویدادهای بزرگ و بینالمللی بهرهبرداری کنند و آنها را به عنوان سندی روشن از موفقیت و پیشرفت چشمگیر کشور تحت مدیریت خود، در کارزارهای انتخاباتی آینده به رخ بکشند.»
شرانووا نیز ضمن تأیید این رویکرد، به ریشههای فرهنگی این موضوع اشاره کرده و میگوید: «در فرهنگ سنتی قرقیز، مردم تنها زمانی جشنها و ضیافتهای بزرگ برپا میکنند که همه امور بر وفق مراد باشد و از ثبات اقتصادی و معیشتی برخوردار باشند. برپایی چنین جشنی، نشانهای صریح از روبهراهبودن اوضاع است و شما تنها زمانی میتوانید میزبان یک ضیافت باشید که همهچیز در بهترین حالت خود قرار داشته باشد.»
وی در پایان تصریح میکند: «این بازیهای جهانی در واقع یک ضیافت بزرگ در سطح ملی است. آنچه دولت جباروف در مقطع کنونی انجام میدهد، به نمایش گذاشتن صریح دستاوردها و نتایج عملکرد او در طول نخستین دوره ریاستجمهوریاش به منظور جلب افکار عمومی است.»
انتهای پیام/