حجت‌الاسلام مجتبی داوودی، نویسنده کتاب سیره و سبک زندگی امامان شیعه و پژوهشگر دینی در گفت‌وگو با خبرنگار تسنیم در مشهد با تأکید بر نقش حضرت زینب(س) در تداوم پیام عاشورا، اظهار کرد: حضور شجاعانه، هوشمندانه و مسئولانه آن حضرت پس از واقعه کربلا، یکی از روشن‌ترین نمونه‌های پایبندی به حق در شرایط دشوار تاریخی است. سیره ایشان نشان می‌دهد که وقوع بزرگ‌ترین مصیبت‌ها و حوادث نیز انسان را از مسئولیت حق‌طلبی معاف نمی‌کند، بلکه با تغییر شرایط، شکل و ابعاد این مسئولیت نیز تغییر می‌یابد.
وی افزود: دشمن تصور می‌کرد با شهادت امام حسین(ع) و یاران ایشان در روز عاشورا، مسیر حق‌طلبی به پایان رسیده است، اما حضرت زینب(س) با خطبه‌های روشنگرانه خود در کوفه و شام، مانع از آن شدند که روایت تحریف‌شده حکومت اموی از واقعه عاشورا در جامعه تثبیت شود. آن حضرت نشان دادند که پایان درگیری نظامی به معنای پایان مبارزه نیست و پس از آن، عرصه روایتگری، روشنگری و مقابله با تحریف آغاز می‌شود؛ عرصه‌ای که مسئولیت پاسداران حقیقت در آن همچنان پابرجاست.
این پژوهشگر دینی با اشاره به ابعاد مدیریتی سیره حضرت زینب(س) بیان کرد: آن حضرت در شرایط دشوار پس از عاشورا، علاوه بر تحمل مصیبت‌های سنگین، مسئولیت سرپرستی کاروان اسرا، مراقبت از جان امام سجاد(ع) و حمایت از زنان و کودکان را بر عهده گرفتند. این اقدامات نشان می‌دهد که مسئولیت‌پذیری تنها در بیان مواضع و شعار خلاصه نمی‌شود، بلکه در عمل، مدیریت بحران و صیانت از ارزش‌ها نیز جلوه پیدا می‌کند.
داوودی با اشاره به عبارت تاریخی «ما رأیتُ إلا جمیلاً» تصریح کرد: پاسخ حضرت زینب(س) به طعنه‌های عبیدالله بن زیاد، بیانگر نوع نگاه ایشان به حوادث عاشورا است. آن حضرت مصیبت را پایان راه حق نمی‌دانستند، بلکه در دل این حوادث، زمینه بیداری جامعه و آشکار شدن ماهیت جریان باطل را می‌دیدند. این نگاه توحیدی به انسان می‌آموزد که در مواجهه با بحران‌ها دچار ناامیدی و انفعال نشود و با شناخت وظیفه خود، مسیر حق‌طلبی را ادامه دهد.
وی خاطرنشان کرد: سیره حضرت زینب(س) بیانگر این حقیقت است که مسئولیت انسان در برابر حق با شکست ظاهری یا تلخی یک حادثه پایان نمی‌یابد، بلکه پاسداری از حقیقت، آگاهی‌بخشی به جامعه و ایستادگی در برابر ظلم، مسئولیتی مستمر است.
حضرت زینب(س)؛ الگویی برای حضور اجتماعی زنان
نویسنده کتاب سیره و سبک زندگی امامان شیعه در ادامه با تبیین جایگاه حضرت زینب(س) در الگوسازی برای زنان جامعه اسلامی اظهار داشت: بازخوانی سیره آن حضرت، تصویری از زنی آگاه، کنشگر و مسئولیت‌پذیر ارائه می‌دهد که در بحرانی‌ترین شرایط تاریخی، نقش خود را به‌درستی ایفا کرد و در برابر سرنوشت جامعه بی‌تفاوت نماند.
وی افزود: حضرت زینب(س) نشان دادند که زن مسلمان می‌تواند در عرصه‌های سرنوشت‌ساز اجتماعی و سیاسی حضور مؤثر داشته باشد و در عین پایبندی به ارزش‌های دینی و خانوادگی، مسئولیت‌های اجتماعی خود را نیز انجام دهد. از این منظر، حضور اجتماعی زنان نه‌تنها با ارزش‌های دینی منافاتی ندارد، بلکه می‌تواند در امتداد این ارزش‌ها تعریف شود و زمینه اثرگذاری بیشتر آنان را در جامعه فراهم کند.
داوودی با تأکید بر نقش زنان در عرصه جهاد تبیین گفت: در شرایطی که جنگ روایت‌ها و رقابت رسانه‌ای بخش مهمی از تحولات اجتماعی را شکل می‌دهد، زنان می‌توانند با تکیه بر دانش، آگاهی، هنر و ابزارهای رسانه‌ای، در بیان حقیقت، تربیت نسل آینده و اصلاح فرهنگی و اجتماعی جامعه نقش‌آفرین باشند. مسئولیت اجتماعی زنان نیز به فعالیت‌های خیریه محدود نمی‌شود، بلکه آگاهی‌بخشی عمومی و دفاع از حق و عدالت را در بر می‌گیرد.
وی با اشاره به توانمندی حضرت زینب(س) در مدیریت بحران عنوان کرد: سرپرستی کاروان اسرا، حفظ انسجام بازماندگان واقعه عاشورا و حمایت از امام سجاد(ع)، نمونه‌هایی از مسئولیت‌پذیری و تدبیر آن حضرت در شرایطی دشوار است. زنان امروز نیز می‌توانند با الگوگیری از این سیره، در عرصه‌های علمی، مدیریتی، اجتماعی و خانوادگی نقش مؤثری در حل مسائل و مدیریت بحران‌ها داشته باشند.
این پژوهشگر دینی تأکیدکرد: زن تراز مکتب زینبی، زنی است که نسبت به مسائل پیرامون خود بی‌تفاوت نیست، دردهای جامعه را درک می‌کند و با شناخت شرایط زمان، شجاعت و منطق وارد میدان می‌شود. چنین زنی می‌تواند در کنار حفظ ارزش‌های خود، در مسیر اصلاح و تحول اجتماعی نیز اثرگذار باشد.
صبر زینبی به معنای سازش با ظلم نیست
داوودی با انتقاد از برداشت نادرست درباره مفهوم صبر اظهارکرد: یکی از تحریف‌های مهم در فهم این مفهوم، یکسان دانستن صبر با تسلیم، انفعال و سازش در برابر ظلم است؛ در حالی که سیره حضرت زینب(س) به‌روشنی این برداشت را رد می‌کند. در مکتب عاشورا، صبر به معنای پذیرش شرایط تحمیلی ظالم و کنار گذاشتن اهداف نیست، بلکه عاملی برای مقاومت فعال، شکستن سکوت در برابر باطل و ایستادگی بر سر ارزش‌ها به شمار می‌رود.
وی ادامه داد: تسلیم به معنای پذیرفتن وضعیت تحمیلی و دست کشیدن از هدف است، اما صبر حضرت زینب(س) از جنس استقامت در مسیر حق بود. آن حضرت با وجود تحمل مصیبت‌های سنگین، در برابر عبیدالله بن زیاد و یزید سکوت نکردند و با بیان مواضع صریح و روشنگرانه، ماهیت حکومت اموی را به چالش کشیدند. این رویکرد نشان می‌دهد که صبر نه‌تنها مانع حرکت انسان نمی‌شود، بلکه توان او را برای ادامه مسیر و مقابله با جریان باطل افزایش می‌دهد.
این پژوهشگر دینی با اشاره به پیوند صبر و افشاگری در سیره حضرت زینب(س) بیان کرد: اگر صبر به معنای انفعال بود، آن حضرت باید در برابر ظلم سکوت می‌کردند، اما حضور ایشان در مجلس عبیدالله بن زیاد و دربار یزید و بیان سخنان افشاگرانه، زمینه رسوایی جریان اموی را فراهم کرد. بنابراین، صبر زینبی را باید عاملی برای حفظ هدف، استمرار مبارزه و روشنگری دانست، نه بهانه‌ای برای کناره‌گیری از مسئولیت.
وی با اشاره به نقش امید و بینش توحیدی در این نوع صبر گفت: عبارت «ما رأیتُ إلا جمیلاً» نشان‌دهنده نگاهی است که حتی در دشوارترین شرایط نیز از مسیر حق فاصله نمی‌گیرد و حوادث را در چارچوب باورهای الهی تفسیر می‌کند. چنین نگاهی با ناامیدی و درماندگی تفاوت اساسی دارد و به انسان توان می‌دهد تا در برابر دشواری‌ها ایستادگی کند.
داوودی خاطرنشان کرد: تفاوت صبر زینبی با تسلیم در این است که تسلیم، پذیرش قدرت ظالم و دست کشیدن از مسیر حق است، اما صبر زینبی به معنای تحمل دشواری‌های راه حق و پایداری در برابر ستم است. این صبر، نیرویی برای حفظ آرمان‌ها و ادامه مسیر مقابله با ظلم به شمار می‌رود.
رسانه‌ها باید در برابر تحریف و روایت‌های جعلی بایستند
نویسنده کتاب سیره و سبک زندگی امامان شیعه با اشاره به درس‌های سیره حضرت زینب(س) برای خبرنگاران و فعالان فرهنگی اظهارداشت: در دنیای امروز که جنگ روایت‌ها و مدیریت افکار عمومی از اهمیت بالایی برخوردار است، روشنگری‌های حضرت زینب(س) الگویی برای فعالیت رسانه‌ای مسئولانه محسوب می‌شود. آن حضرت با روایت حقیقت واقعه عاشورا، اجازه ندادند تبلیغات حکومت اموی، ماهیت قیام امام حسین(ع) را تحت‌تأثیر قرار دهد و تصویری تحریف‌شده از اهل بیت(ع) در جامعه ارائه کند.
وی افزود: حکومت اموی تلاش داشت قیام امام حسین(ع) را خروج علیه حاکمیت و اهل بیت(ع) را افرادی یاغی معرفی کند، اما حضرت زینب(س) با خطبه‌های مستدل خود در کوفه و شام، این روایت را به چالش کشیدند. این مسئله نشان می‌دهد که یکی از مهمترین وظایف رسانه‌ها، مقابله با تحریف، راستی‌آزمایی اخبار و ارائه روایت دقیق و مستند از رویدادهاست تا افکار عمومی تحت‌تأثیر اطلاعات نادرست قرار نگیرد.
داوودی، تلفیق عواطف انسانی با منطق و استدلال را از دیگر ویژگی‌های روایتگری حضرت زینب(س) دانست و گفت: خطبه‌های آن حضرت در عین برخورداری از بار عاطفی و بازتاب مصیبت‌های عاشورا، از استدلال و استناد به آیات قرآن نیز بهره می‌برد. رسانه‌های امروز نیز برای اثرگذاری بر مخاطب باید میان جذابیت عاطفی و استحکام محتوایی تعادل برقرار کنند و از انتشار مطالبی که فاقد پشتوانه مستند هستند، بپرهیزند.
وی با تأکید بر ضرورت استقلال و شجاعت رسانه‌ای تصریح کرد: حضرت زینب(س) در شرایطی که حکومت یزید از قدرت ظاهری برخوردار بود، در همان فضای تحت سلطه آن حکومت، حقیقت را بیان کردند و از افشای ظلم هراسی نداشتند. خبرنگاران و فعالان فرهنگی نیز باید در برابر فشارها، سانسور و جریان‌های رسانه‌ای مسلط، تعهد خود به حقیقت را حفظ کنند و صدای مظلومان باشند.
این پژوهشگر دینی، شناخت زمان، مکان و مخاطب را از دیگر درس‌های سیره رسانه‌ای حضرت زینب(س) برشمرد و افزود: حضرت زینب(س) از موقعیت‌هایی مانند بازار کوفه و مجالس عبیدالله بن زیاد و یزید برای رساندن پیام خود استفاده کردند و متناسب با شرایط، به روشنگری پرداختند. فعالان رسانه‌ای امروز نیز باید با شناخت مخاطبان و استفاده هوشمندانه از ابزارهای ارتباطی و شبکه‌های اجتماعی، پیام خود را در زمان مناسب و با شیوه‌ای مؤثر به جامعه منتقل کنند.
داوودی در پایان تأکیدکرد: سیره حضرت زینب(س) نشان می‌دهد که رسانه تنها ابزار انتقال خبر نیست، بلکه می‌تواند در هدایت افکار عمومی، صیانت از حقیقت و مقابله با ظلم نقش داشته باشد. خبرنگار و فعال فرهنگی مسئولیت‌پذیر نیز باید شجاعت، تعهد و بصیرت را در کنار یکدیگر داشته باشد و در مسیر آگاهی‌بخشی و دفاع از حقیقت، به وظیفه خود عمل کند.
انتهای پیام/282