1. صفحه اصلی
    • پربیننده‌ترین اخبار
    • مهمترین اخبار
    • آرشیو اخبار
  2. سیاسی
    • سیاست ایران
    • نظامی | دفاعی | امنیتی
    • گزارش و تحلیل سیاسی
    • مجلس و دولت
  3. امام و رهبری
  4. ورزشی
    • فوتبال ایران
    • فوتبال جهان
    • والیبال | بسکتبال | هندبال
    • کشتی و وزنه‌برداری
    • ورزش های رزمی
    • ورزش زنان
    • ورزش جهان
    • رشته های ورزشی
  5. بین الملل
    • دیپلماسی ایران
    • تولیدات دفاتر خارجی
    • آسیای غربی
    • افغانستان
    • آمریکا
    • اروپا
    • آسیا-اقیانوسیه
    • پاکستان و هند
    • ترکیه و اوراسیا
    • آفریقا
    • بیداری اسلامی
  6. فضا و نجوم
  7. اقتصادی
    • اقتصاد ایران
    • پول | ارز | بانک
    • خودرو
    • صنعت و تجارت
    • نفت و انرژی
    • فناوری اطلاعات | اینترنت | موبایل
    • کار آفرینی و اشتغال
    • راه و مسکن
    • هواشناسی
    • بازار سهام | بورس
    • کشاورزی
    • اقتصاد جهان
  8. اجتماعی
    • پزشکی
    • رسانه
    • طب سنتی
    • خانواده و جوانان
    • تهران
    • فرهنگیان و مدارس
    • پلیس
    • حقوقی و قضایی
    • علم و تکنولوژی
    • محیط زیست
    • سفر
    • حوادث
    • آسیب های اجتماعی
    • بازنشستگان
  9. فرهنگی
    • ادبیات و نشر
    • رادیو و تلویزیون
    • دین ، قرآن
    • سینما و تئاتر
    • فرهنگ حماسه و مقاومت
    • اندیشه
    • موسیقی و تجسمی
  10. حوزه و روحانیت
  11. استانها
    • آذربایجان‌ شرقی
    • آذربایجان غربی
    • اردبیل
    • اصفهان
    • البرز
    • ایلام
    • بوشهر
    • استان تهران
    • چهارمحال و بختیاری
    • خراسان جنوبی
    • خراسان رضوی
    • خراسان شمالی
    • خوزستان
    • زنجان
    • سمنان
    • سیستان و بلوچستان
    • فارس
    • قزوین
    • قم
    • کاشان
    • کردستان
    • کرمان
    • کرمانشاه
    • کهگیلویه و بویراحمد
    • گلستان
    • گیلان
    • لرستان
    • مازندران
    • مرکزی
    • هرمزگان
    • همدان
    • یزد
    • جزایر خلیج فارس
  12. رسانه ها
    • چند رسانه ای
    • خواندنی
  13. بازار
    • قیمت خودرو
    • قیمت طلا، سکه و ارز
    • سازمان‌ها و شرکت‌ها
  14. عکس
  15. فیلم
  16. گرافیک و کاریکاتور
    • english
    • عربی
    • Türkçe
    • עברית
    • Pусский
  • RSS
  • تلگرام
  • اینستاگرام
  • توییتر
  •  
    آپارات
  •  
    سروش
  •  
    آی‌گپ
  •  
    گپ
  •  
    بله
  •  
    روبیکا
  •  
    ایتا
  • قیمت ارز و طلا
    لیگ ایران و جهان
  • صفحه اصلی
    • پربیننده‌ترین اخبار
    • مهمترین اخبار
    • آرشیو اخبار
  • سیاسی
    • سیاست ایران
    • نظامی | دفاعی | امنیتی
    • گزارش و تحلیل سیاسی
    • مجلس و دولت
  • امام و رهبری
  • ورزشی
    • فوتبال ایران
    • فوتبال جهان
    • والیبال | بسکتبال | هندبال
    • کشتی و وزنه‌برداری
    • ورزش های رزمی
    • ورزش زنان
    • ورزش جهان
    • رشته های ورزشی
  • بین الملل
    • دیپلماسی ایران
    • تولیدات دفاتر خارجی
    • آسیای غربی
    • افغانستان
    • آمریکا
    • اروپا
    • آسیا-اقیانوسیه
    • پاکستان و هند
    • ترکیه و اوراسیا
    • آفریقا
    • بیداری اسلامی
  • فضا و نجوم
  • اقتصادی
    • اقتصاد ایران
    • پول | ارز | بانک
    • خودرو
    • صنعت و تجارت
    • نفت و انرژی
    • فناوری اطلاعات | اینترنت | موبایل
    • کار آفرینی و اشتغال
    • راه و مسکن
    • هواشناسی
    • بازار سهام | بورس
    • کشاورزی
    • اقتصاد جهان
  • اجتماعی
    • پزشکی
    • رسانه
    • طب سنتی
    • خانواده و جوانان
    • تهران
    • فرهنگیان و مدارس
    • پلیس
    • حقوقی و قضایی
    • علم و تکنولوژی
    • محیط زیست
    • سفر
    • حوادث
    • آسیب های اجتماعی
    • بازنشستگان
  • فرهنگی
    • ادبیات و نشر
    • رادیو و تلویزیون
    • دین ، قرآن
    • سینما و تئاتر
    • فرهنگ حماسه و مقاومت
    • اندیشه
    • موسیقی و تجسمی
  • حوزه و روحانیت
  • استانها
    • آذربایجان‌ شرقی
    • آذربایجان غربی
    • اردبیل
    • اصفهان
    • البرز
    • ایلام
    • بوشهر
    • استان تهران
    • چهارمحال و بختیاری
    • خراسان جنوبی
    • خراسان رضوی
    • خراسان شمالی
    • خوزستان
    • زنجان
    • سمنان
    • سیستان و بلوچستان
    • فارس
    • قزوین
    • قم
    • کاشان
    • کردستان
    • کرمان
    • کرمانشاه
    • کهگیلویه و بویراحمد
    • گلستان
    • گیلان
    • لرستان
    • مازندران
    • مرکزی
    • هرمزگان
    • همدان
    • یزد
    • جزایر خلیج فارس
  • رسانه ها
    • چند رسانه ای
    • خواندنی
  • بازار
    • قیمت خودرو
    • قیمت طلا، سکه و ارز
    • سازمان‌ها و شرکت‌ها
  • عکس
  • فیلم
  • گرافیک و کاریکاتور

جمع عقل و نقل

  • 25 آبان 1405 - 09:04
  • اخبار ویژه نامه‌ها
  • اخبار حوزه و روحانیت
جمع عقل و نقل

علم کلام اسلامی در قرن چهاردهم بر سر دوراهی جریان‌های عقل‌گرا و جریان‌های نقل‌گرا ایستاده بود.

ویژه نامه‌ها

خبرگزاری تسنیم ـ علیرضا سبزی*؛ علم کلام اسلامی در قرن چهاردهم بر سر دوراهی ایستاده بود: از یک سو، جریان‌های عقل‌گرا با تکیه صرف بر استدلال، از متن دینی فاصله می‌گرفتند؛ از سوی دیگر، جریان‌های نقل گرا با بسنده‌کردن به ظاهر روایات، راه را بر پرسش‌های نسل جدید می‌بستند. سهم اصلی علامه سید محمدحسین طباطبایی در پیشبرد مباحث کلامی، نه احیای دوباره کلام، بلکه گذار از «دفاع» به «نظام‌سازی» بود؛ او کلام را از پاسخ‌های موردی به یک منظومه منسجم تبدیل کرد. این نکته وقتی روشن تر می‌شود که المیزان را در کنار تفاسیر پیش از آن بگذاریم؛ جایی که علامه عملاً نشان می‌دهد چطور می‌شود از دل خود آیات، یک نظام اعتقادی بیرون کشید.

تفسیر قرآن به قرآن؛ نخستین گام روشی

نخستین گام، در روش برداشته شد. علامه به جای تکیه بر روایات منقطع یا استدلال صرف، خود قرآن را مفسر قرآن کرد و آیات را در شبکه معنایی یکدیگر فهمید. این نوآوری که بعدها به «تفسیر قرآن به قرآن» شهرت یافت، پایه کلام او شد: عقاید دینی نه از بیرون تحمیل می‌شدند و نه به استدلال خشک سپرده می‌شدند، بلکه از متن خود وحی استخراج می شدند.

جمع عقل و نقل

دومین سهم، بازگرداندن عقل به جایگاه خود بود اما نه به معنای عقل‌گرایی افراطی. علامه در المیزان نشان داد عقل و وحی دو منبع هم راستا هستند، نه رقیب. این نگاه، راه را برای پاسخ به شبهات نسل جدید باز کرد؛ نسلی که دیگر با زبان تکفیر قانع نمی شد.

توحید و معاد در یک منظومه

در حوزه محتوا، علامه، توحید را نه فقط یک عقیده، بلکه نظام معنایی هستی تبیین کرد: توحید ذاتی، صفاتی و افعالی، همه در یک منظومه منسجم. در حوزه معاد نیز با ترکیب استدلال عقلی و آیات قرآنی، از جسمانی بودن معاد دفاع کرد؛ موضوعی که در آن زمان محل مناقشه بود.

پاسخ کلامی به مارکسیسم

این نظام‌سازی به فضای آکادمیک محدود نماند. در سال‌هایی که موج مارکسیسم در ایران اوج گرفته بود، علامه با همکاری شهید مرتضی مطهری جلسات هفتگی برگزار کرد و حاصل آن، کتاب «اصول فلسفه و روش رئالیسم» بود؛ پاسخی کلامی-فلسفی به ماتریالیسم که به عربی ترجمه شد و مأخذ بسیاری از آثار بعدی قرار گرفت.

میراث و پیوند با امروز

ثمره این روش، در شاگردان او دیده می‌شود؛ از مطهری تا عبدالله جوادی آملی و محمدتقی مصباح یزدی. اما اهمیت این میراث فقط تاریخی نیست. امروز شکل تهدیدهای فکری تغییر کرده؛ از فضای مجازی تا جریان های الحادی نوظهور. آنچه همچنان کارآمد است، همان الگوی علامه است: پاسخ تخصصی و سازمان یافته، به زبان نسل جدید، و بدون تعطیل کردن پرسش ها. بزرگداشت علامه طباطبایی اگر به بازخوانی همین روش بینجامد، نه فقط گرامیداشت یک نام، می‌تواند کلام اسلامی را در برابر پرسش های امروز هم کارآمد نگه دارد.

*پژوهشگر علم کلام

انتهای پیام/

 
R7422/P
قیمت ارز و طلا
لیگ ایران و جهان
واژه های کاربردی مرتبط
  • دانشگاه علامه طباطبایی (ره)
  • قرآن و عترت
  • مجمع تشخیص مصلحت نظام
  • نظام آموزشی
  • شهید مرتضی مطهری
  • تمدن اسلامی
  • جنگ تمدنی
  • حوزه علمیه
  • وحدت حوزه و دانشگاه
  • صدسالگی حوزه علمیه قم
  • حوزه پیشرو و سرآمد
  • حوزه انقلابی
بیشتر بخوانید
معرفی مقاله| تطور تاریخ نگاری مکتب حوزوی در عصر پهلوی دوم
حضرت فاطمه؛ سرچشمه حضور مسئولانه در جامعه
احراق باب؛ مستند، معتبر و غیرقابل انکار
tasnim
tasnim
tasnim
  • درباره ما
  • ارتباط با ما
  • پربیننده‌ترین اخبار
  • پیوندها
  • بازار
  • قیمت ارز و طلا
  • لیگ ایران و جهان
  • آرشیو اخبار ؛ جدیدترین اخبار لحظه به لحظه امروز
ما را دنبال کنید:
  • RSS
  • تلگرام
  • اینستاگرام
  • توییتر
  • آپارات
  • سروش
  • آی‌گپ
  • گپ
  • بله
  • روبیکا
  • ایتا

All Content by Tasnim News Agency is licensed under a Creative Commons Attribution 4.0 International License.